Een mislukt gesprek

Jeroen Pauw in gesprek met de leider van de Nederlandse Volksunie: ‘Vraag is: in hoeverre bent u met een groep, mensen die uw aanhangers zijn, intimiderend op allerlei plekken in Nederland waar mensen onder het mom van een inspraakavond geïntimideerd worden om ja of nee te zeggen tegen azc’s?’

Geen heel erg duidelijke vraag. Is er iets misgegaan in het gesprek dat hieraan voorafging? Ik denk het.

Het programma begint enthousiast. ‘Het is 1 over 11, we gaan begínnen!’ roept de presentator. En behalve Heel Holland bakt en nog een paar andere dingen kondigt hij als onderwerp aan: ‘Mag je overal demonstreren tegen de komst van asielzoekers?’ De redactie heeft de leider van de Nederlandse Volksunie uitgenodigd en de voorzitter van het Genootschap van burgemeesters.

‘Zullen we even kijken naar Steenbergen, hoeveel mensen waren daar van u?’

‘Tien.’

‘Tien. Ja. Oké. Laten we even kijken, want dat spreekt misschien het meest tot de verbeelding omdat het nog vrij kort geleden is gebeurd.’

Dan de beruchte beelden. Een groepje hooligans heft een spreekkoor aan tegen iemand die haar standpunt onder woorden probeert te brengen: ‘Daar moet een piemel in!’ En: ‘Azc, weg ermee!’

‘Herkent u uw leden allemaal, zo daar op beeld, of niet?’

‘Ik herken er een aantal mensen van, ja.’

‘Kunt u ze aanwijzen?’

‘Ik zou ze aan kunnen wijzen, maar dat doe ik niet.’

‘Want?’

‘Ik zit hier niet om leden te outen. Ik zit hier om uit te leggen waarom het volk zo boos is en in opstand komt tegen die azc’s.’

‘Komen deze jongens uit het dorp?’

‘Ja, een heleboel wel hoor. Iedereen denkt dat wij van buitenaf komen, maar we zitten ook in die regio’s en die jongens komen echt uit het dorp zelf.’

Het gesprek is nu twee minuten aan de gang, en het kan al niks meer worden. De beelden zien er heftig uit. Is dit de wederopstanding van de Nederlandse Volksunie? Georganiseerde hooligans reizen het land door om overal bijeenkomsten te verstoren, is de suggestie. Terecht of niet? Maar volgens de leider zijn het er maar tien en ze komen uit Steenbergen zelf en de directe omgeving.

Het lijkt me lastig zo’n gesprek te voeren. Maar waarom zou je vragen of de leider van de Nederlandse Volksunie zijn leden aan kan wijzen? Verwacht je dan dat de man dat zal doen? En dan nog, wat zou het aanwijzen van de leden opleveren? Waarom vraag je of die hooligans uit het dorp komen als je denkt van niet? Wat voor antwoord verwacht je dan? Had de redactie het gesprek niet kunnen voorbereiden met een eigen onderzoekje waar ze vandaan komen?

Een paar dagen na de uitzending, 29 oktober, komt een van de schreeuwers aan het woord in de Volkskrant: ‘Als ik mezelf zo terugzie, dat ben ik niet’, zegt Paul Volkers (49), starend naar de foto. Daar staat hij, zijn zoon naast zich, ogen dicht, handen in de lucht, schreeuwend: ‘Azc, weg ermee.’ ‘Ik had mezelf voorgenomen een keer boe te roepen, meer niet. Maar ik werd bozer en bozer. (…) Het gekke is, ik ben niet eens tegen de komst van een azc. Vluchtelingen moet je opvangen. Maar zeshonderd vind ik te veel.’

De leider van de Nederlandse Volksunie heeft natuurlijk grote ervaring met dit soort gesprekken. Die weet wat er wordt gevraagd en hij kent de handigste antwoorden. Een gesprek met de winnares van Heel Holland bakt gaat vanzelf. Hoef je niet voor te bereiden. Maar over de spanningen in Steenbergen kun je geen zinnig gesprek voeren zonder goede informatie. Zijn de makers van het programma naïef of arrogant?

Een van de gasten mengt zich in het gesprek: ‘U zegt: het is een democratisch recht dat we allemaal iets mogen zeggen. En ik zie allemaal jongelui die de boel zodanig overstemmen dat de rest zich niet meer kan laten horen. Dat is toch niet eerlijk? (…) Misschien moet je zeggen tegen deze jongelui: je moet die andere mensen ook iets laten zeggen.’

Een beroep op het fatsoen. Hoe gaat dit uitpakken? Dit is het antwoord:

‘Dat doen we ook wel. Maar ik heb ze niet allemaal aan een touwtje.’

‘Misschien moet u dat toch eens proberen.’

Waarop de burgemeester zegt: ‘Ik wil u wel een cursus voorzitter geven.’

Dan sluit Jeroen Pauw het gesprek vrolijk af: ‘Genoeg hierover. Deze cursus kunt u altijd na de uitzending nog even, de trucjes, gratis doornemen.’

De vraag was of iedereen overal in het hele land mag demonstreren tegen de komst van asielzoekerscentra. Twaalf minuten later is dit de wonderlijke uitkomst van het gesprek: de leider van de Nederlandse Volksunie moet een cursus voorzitterschap volgen.