Een mooie trein naar Pretoria, zonder kabels

Johannesburg - Wat waren we trots verleden jaar, toen vlak voor het WK voetbal de ‘world class’ Gautrain zijn eerste rit maakte tussen de luxe buitenwijk Sandton en het O.R. Tambo-vliegveld. Eindelijk had de miljoenenstad Johannesburg fatsoenlijk transport naar het vliegveld.

Dat het vrij prijzig was en dat de trein om half negen ‘s avonds al ophield te rijden namen we voor lief. In plaats van je auto achter te laten op de desolate 'long term parking’, kilometers buiten het vliegveld in een industriewijk, stapte je nu in een futuristische trein die je in twintig minuten bij de terminals bracht. Reizen was weer zoals het hoorde; je voelde je kosmopoliet in plaats van sloeber.
Nog mooier werd het toen op 2 augustus de andere beloofde lijn naar Pretoria ook openging. Nooit meer in die file op de gevaarlijke Ben Schoemansnelweg. Het gejuich was massaal. Op de dag van de opening hadden in vijf uur al zevenduizend mensen gebruik gemaakt van de Gautrain van en naar Pretoria. Maar twee weken later werd weer eens duidelijk dat in Zuid-Afrika de Eerste en Derde Wereld op stroeve wijze naast elkaar leven. De dienst naar Pretoria moest diverse keren worden gestopt: het koper langs het traject was ontvreemd.
Kabeldiefstal is een gigantisch probleem in Zuid-Afrika. De kosten lopen jaarlijks in de miljoenen euro’s. De handel is inmiddels grotendeels in handen van de georganiseerde misdaad. Ze slaan overal toe, in dure buitenwijken, in mijnen, in zwarte townships, in de tunnels onder de stad. De dieven krijgen zelfs training, want het is natuurlijk linke soep, die hoogspanningskabels losmaken en doorknippen. Zo nu en dan ligt er dan ook een verkoold lijk op straat van een amateur-kabeldief. Veel van het koper verlaat als exportproduct het land. In 2007 ging bijvoorbeeld voor 77 miljoen rand (7,7 miljoen euro) aan koper naar China, ook al produceert Zuid-Afrika dit zelf nauwelijks.
De overheid zit met de handen in het haar. Hoe beveilig je bijvoorbeeld een Gautrain met een radius van tachtig kilometer? Er wordt gedreigd met zware straffen voor de dieven, de ‘izinyoka’, het Zoeloe-woord voor ‘slangen’. Maar de ontwikkelde wereld haalt Zuid-Afrika snel in. Met veel leedvermaak verwijzen Zuid-Afrikaanse bloggers bijvoorbeeld naar verhalen in de Engelse pers waarin de Britse transportpolitie verklaart dat kabeldiefstal daar het afgelopen jaar met zeventig procent is toegenomen en treinreizigers bij Woking onlangs maar liefst vijf uur vastzaten.