Een nieuwe religie: de esoterische supermarkt

De traditionele religies doen er steeds minder toe in Nederland. Aan alle kanten is een onrustbarende verslapping te zien. Recent dieptepunt is de vrijwillige capitulatie van de kleine christelijke politieke partijen inzake het voorgenomen bezoek van koningin Beatrix aan Madrid in 2000, ter herdenking van de vijfhonderdste geboortedag van de roomse tiran Karel V.

Geheel terecht omschreven GPV, RPF en SGP dit plan als historisch verraad aan iedere ketter die indertijd op de brandstapel belandde. Eindelijk leek op religieus terrein de vlam in Nederland weer in de pan te slaan. Maar helaas, de vertegenwoordigers van protestants Nederland staakten hun verzet nadat ze bij premier Kok op het Torentje waren ontboden en op het hart gedrukt kregen dat ook zij de koning van Hispanje dienden te eren. Wellicht speelde bij Koks overwegingen mee dat Karel V indertijd hof hield te Brussel. Als een Eurotopper van toen moest hij dan ook door Nederland worden vergeven. De gehele inzet van de tachtigjarige onafhankelijkheidsoorlog, alsmede de rol van het geslacht Oranje-Nassau in dezen, werd zo in één klap op de vuilnisbelt van de geschiedenis gegooid.
Het mag dan ook geen verwondering wekken dat de protestantse kerken de laatste jaren rap leegstromen, zoals het Sociaal en Cultureel Planbureau verleden week weer eens bevestigde in zijn rapport Secularisatie en alternatieve zingeving in Nederland. Als zelfs de meest fundamentalistische splintergroeperingen van deze verweesde zuil niet genoeg ernst voor de zaak meer kunnen opbrengen, dan hoeft men van de anderen helemaal niets meer te verwachten. In de roomse zuil is eenzelfde ontwikkeling gaande. Hoewel bisschop Muskens hard werkt aan een comeback door middel van een variant op de marxistische bevrijdingstheologie, is ook hier de fut eruit. De enige groeimarkt die het Planbureau in Nederland nog ontwaart, is de islam. Maar zodra Bolkestein zijn zin krijgt en de imams voortaan in Nederland hun opleiding krijgen, komt daar ongetwijfeld ook snel de klad in. Telkens blijkt dat rekkelijkheid op religieus terrein linea recta leidt tot ontkerkelijking.
Wat dat betreft toont het Planbureau alleen maar een trend aan die iedereen wel zo'n beetje kon dromen. Ervoor in de plaats komt een stijgende populariteit van wat het Planbureau als ‘magisch denken’ omschrijft. Daarmee doelen de onderzoekers op een breed terrein dat zich uitstrekt van Jomanda tot de Pinkstergemeente, van astrologie tot aura reading, van madame Blavatsky tot de Bhagwan. Het merkwaardige is echter dat het Planbureau hardnekkig weigert te spreken van een nieuw soort geloof. New Age is geen nieuwe religie, maar een soort esoterische supermarkt waar de hedendaagse homo agnosticus af en toe aan het 'funshoppen’ slaat, zonder levensbeschouwelijke consequenties van belang. In feite zegt het Planbureau daarmee dat New Age niet serieus genoeg is. In die kritiek klinkt een flinke portie minachting door. Het Planbureau moet dan eerst maar eens uitleggen wat het principiële verschil is tussen, zeg, het geloof dat men via het slikken van een stukje ouwel deelachtig wordt aan het lichaam des Verlossers en de vuurlooprituelen van Emile Ratelband.