TELEVISIE

Een onaangename reactie

De slavernij

Een scholengemeenschap waar hooguit dertig procent slaagt voor het vmbo, en dat pas na zes jaar. In havo 4 maken maar twee leerlingen kans over te gaan. Te laat komen is regel. Door wanorde komen docenten nauwelijks aan lesgeven toe. Ja, het is me wat in de Randstad. Al betreft het wel een dependance, zevenduizend kilometer verderop: Sint Eustatius. Nog geen drieduizend zielen en sinds kort weer Nederlandse gemeente. Lastig dossiertje voor Van Bijsterveldt c.s. Maar lastiger nog voor de Statianen. Engels is voertaal, maar lesstof en examenopgaven zijn Nederlands. Dat verklaart deels die schokkende slagingspercentages. En veroorzaakt mede woede over steeds meer Hollanders die les komen geven, orde handhaven, wetten voorschrijven, belasting innen en klagen over geluidsoverlast. Het verklaart ook waarom recent de Democratische Partij twee van haar vier zetels (er zijn er vijf) verloor, want die stemde voor terugkeer in de moederschoot. Opposanten noemen dat neokoloniaal en terug naar een ‘af’ dat begon met slavernij.
De NTR brengt tegelijk Caribisch Nederland, waarin het huidige Sint Eustatius onder de microscoop wordt gelegd, en De slavernij waarin een historisch overzicht wordt gegeven van slavernij, en vooral van het Nederlandse aandeel daarin. De ene serie reportageachtig, de andere breed documentair en educatief opgezet. Allebei aanbevolen. De slavernij wordt niet uit een studio gepresenteerd maar vanaf plaatsen delict wereldwijd. Niet alleen het beruchte Fort Elmina in Ghana of het Curaçaose Willemstad dat vanaf 1642 overslagplaats voor slaven was, maar uiteraard ook Middelburg, dat de slavenhandel domineerde. En lieflijk Veere, waar de slavenijzers gesmeed werden die, met onder meer geweren, in Afrika werden geruild voor slaven (!). Waar ook kapitein Jacobze woonde die voor de Middelburgse Compagnie legio slavenreizen maakte, goed was voor zijn bemanning maar slavenbaby’s overboord zette en zwangere slavinnen in de buik schopte. 'Dat moet je in de tijd zien’, zegt een verre nazaat die trots het familiewapen toont maar ook vertelt dat haar moeder, geconfronteerd met dit deel van de familiegeschiedenis, zich juist distantieerde. Het blijft een onaangename reactie. Zoals het schrikken is wanneer een deskundige zijn verklaring voor Zeeuwse kaapvaart en slavenhandel (ze waren door Amsterdam uit de reguliere Oostzeehandel verdreven) afsluit met 'ze moesten wel’ - daar wordt verklaring van WIC-mentaliteit tot rechtvaardiging.
Anderzijds: geschiedschrijving die het verleden berecht met het wetboek van 2011 in de hand is slechte geschiedschrijving. Daarom zet de serie slavernij ook in context als iets van alle tijden en plaatsen en niet bij uitstek West-Europees zeventiende- en achttiende-eeuws. Wat niets afdoet aan gruwelijkheid en verantwoordelijkheid van het grote vaderlandse aandeel in het trans-Atlantische geheel: naar schatting zeshonderdduizend van de twaalf miljoen slaven. In 1737 voer de 'Leusden’ abusievelijk de Marrowijne op in plaats van de Surinamerivier en strandde op een zandbank. De slaven aan dek werden teruggejaagd in het ruim dat werd afgesloten. Het schip maakte water, zevenhonderd mensen verdronken; wie weet de grootste Nederlandse scheepsramp ooit. De Surinaamse historicus Leo Balai wil het wrak traceren en lichten. Want 'ze’ (zwarten, linkse kerk) willen overal slavernijmonumenten oprichten, zei Rita Verdonk al bij de oprichting van Trots Op Nederland - terwijl we het nou toch wel weten van die slavernij. Als De slavernij iets doet beseffen, dan dat we het slecht weten (en vergeten). Voortreffelijk gemaakte televisie en daardoor tegelijk zo'n monument waar Rita van gruwt.

Marco van Es, Rian van den Boom, Caribisch Nederland, 6 delen, zaterdags, 16.05 uur, Nederland 2. De slavernij, 5 delen vanaf zondag 18 september, 20.15 uur, Nederland 2. De slavernij Junior, 6 delen vanaf zondag 18 september, 18.00 uur, Z@pp, Nederland 3