Saul Leiter

‘Een onbeduidende figuur’

Hoewel Edward Steichen in de jaren vijftig al een kleine selectie poëtische straatbeelden van Saul Leiter tentoonstelde in het MoMA, lang voordat de kleurenfotografie haar echte doorbraak in de kunstwereld beleefde, duurde het daarna nog bijna een halve eeuw voordat Leiters niet-commerciële werk een groter publiek bereikte.

Medium leiter harlem 88017

Leiter, in 1923 geboren als zoon van een internationaal vermaarde joodse schriftgeleerde uit Pittsburgh, verhuisde al jong naar New York, vast van plan om kunstschilder te worden. Hoewel hij heel zijn leven zou blijven schilderen, verdiende hij zijn geld als modefotograaf voor tijdschriften als Harper’s Bazaar en Vogue. De Nigeriaans-Amerikaanse schrijver Teju Cole beschreef kort na Leiters dood hoe de lichtheid van zijn modewerk telkens weer een weg leek te vinden naar zijn straatfotografie en noemde zijn foto’s adembenemend: ‘Hoogtepunten uit de lyrische fotografie, die, eenmaal gezien – als alle grootse foto’s, gedichten en schilderijen – een vast onderdeel van ons leven gaan uitmaken.’

In 2012 verscheen een mooie, ingetogen documentaire over Leiter. De openingsscène van In No Great Hurry: 13 Lessons in Life with Saul Leiter is op een bescheiden manier onvergetelijk. Leiter zit op een stoel in wat zijn atelier moet zijn. Hij heeft een geruit overhemd aan en een dikke sjaal omgeslagen. Hoe koud het is mag blijken uit het feit dat over de rug van de stoel nog een tweetal sjaals hangt. Terwijl hij door een krant bladert, vertelt hij hoe hij zijn eigen werk inschat. Hij is terughoudend en mompelt wat over hoe hij niet veel meer deed dan zo nu en dan een raam fotograferen, geen al te grote prestatie. Even lijkt hij zich te bedenken, en zegt hij: ‘Soms ben ik wel degelijk erg goed, maar ik moet er niet over opscheppen. Wanneer ik al het moois dat is gedaan in ogenschouw neem, zijn mijn eigen prestaties niet bijster groot.’ Er sluipt iets pompeus in zijn stem wanneer hij, ogenschijnlijk, een criticus citeert: ‘Ik raak niet in vervoering van de grootsheid van mr. Leiter. Hij is een onbeduidende figuur en hij verdient geen verhaal, maar wat doe je eraan?’

Hij bladert in stilte verder. Dan begint hij langzaam maar zeker onbedaarlijk te grinniken. Als het plezier wat is weggeëbd zegt hij tegen de regisseur, buiten beeld: ‘Hier kun je je film mee beginnen.’ Leiter lijkt op precies hetzelfde moment oneindig bescheiden en oneindig zelfverzekerd, maar het is allebei even ontwapenend. Net als zijn werk.


Saul Leiter, Retrospective, FoMu, Antwerpen. 28 oktober t/m 29 januari

Beeld: Saul Leiter, Harlem, 1960 (The estate of Saul Leiter / FoMu Antwerpen)