Een paradijs voor de wijven

De man met de onvergetelijke naam heeft het gezien. We schrijven 1721, in opdracht van de Turkse sultan mag een oud militair de lente in Frankrijk doorbrengen om te kijken wat er zo anders is aan Europa. Deze allereerste Turkse diplomaat in West-Europa heeft een wonderbaarlijk goede conclusie getrokken die nog steeds niets aan waarde heeft verloren. Achtentwintig Mehmet Celebi (zo heette hij echt) heeft niet veel woorden nodig gehad om verslag te doen van de kwestie die Europa scheidde en nog steeds scheidt van de islamitische wereld. Achtentwintig Mehmet Celebi krabbelde in zijn bondige rapport de volgende zinnen over Frankrijk: ‘De wil van de vrouw is hier sterker dan het woord van de man. Ze gaan en staan waar ze willen. De vrouwen kwamen zelfs massaal toekijken hoe ik en mijn gevolg het gebed deden. Frankrijk kan als een paradijs voor de wijven beschouwd worden.’


De emancipatie die de wakkere ogen van de Turk in den vreemde niet was ontgaan, heeft er driehonderd jaar over gedaan om Lisbeth Salander voort te brengen. Dit personage in de roman van Stieg Larsson is imponerend omdat ze in alle geloofwaardigheid aantoont dat ze gelijk is aan de man; dat ze klein en dun is, is een bijzaak, haar vernuft staat boven alles. En de fysieke tekortkoming wordt gecompenseerd met haar handigheid in technologie. Haar wraak op haar verkrachter is gruwelijk omdat het zo dicht bij de werkelijkheid staat. Een andere kleine, zwakke Lisbeth zou het ook in het echte leven lukken om het een verkrachter op die meest vreselijke wijze betaald te zetten.

Het succes van Europa is de belichaming van de toename van gelijkheid tussen man en vrouw. Achtentwintig Mehmet Celebi had driehonderd jaar geleden de prille start van deze ontwikkeling gezien en had grote ogen opgezet. De poserende Mona Lisa, de zeurende echtgenote van Vermeer, Anna Maria van Schurman, de eerste vrouw op een academie, de verkoopsters op de markt, de vrouwen te paard, de arbeidsters in de fabriek, de schokkende Madonna, de regerende Thatcher en uiteindelijk de onverzettelijke Lisbeth Salander.

Ik meen dat het Frits Bolkestein was die zich een keer liet ontvallen dat Europa ophoudt in streken waar geen kerken meer staan. In veel plaatsen in Turkije staan kerken, maar het land is nog lang geen Europa. Want Europa is de strijd van de vrouw om volledig deel te mogen nemen aan het leven. Het waren de overvloedige regen en de reizen over de oceaan die Europa het continent van de welvaart maakten. Maar niet minder belangrijk was de deelname van de vrouw aan het productieproces. De Europese vrouw bevrijdde zichzelf en maakte haar werelddeel tot de mooiste plek op aarde.

Hoe staat het dan met het ‘Europa-proces’ van de Turken? Ik kan u melden dat in dat opzicht een heuse veldslag plaatsvindt op het Turkse grondgebied. In hun strijd tegen de onderdrukkende patriarchen sneuvelen de Turkse vrouwen bij bosjes. Er gaat geen dag voorbij dat de kranten niet berichten over gevallen vrouwen. Overal in het land worden ze door hun mannen of hun ex-mannen van het leven beroofd. De Turkse vrouwen worden in hun hoofd geschoten, ze worden op straat neer­gestoken, in het bijzijn van hun kinderen worden ze van balkons naar beneden gegooid, ze worden gedwongen tot het innemen van gif… Want deze vrouwen hebben veelal een eigen inkomen en weigeren nog langer de slaaf te zijn van de archaïsche kerels. Van huis weggaan, scheiden, verbaal weerstand bieden betekent elke dag nieuwe vrouwelijke slachtoffers in Turkije.

Sinds die mooie lente dat Achtentwintig Mehmet Celebi in Parijs en Montpellier verbaasd om zich heen keek, heeft het drie eeuwen geduurd eer de vrouwen van Europa evolueerden tot Lisbeth Salander. Zoveel tijd zal het voor de Turkse vrouwen niet in beslag nemen om af te rekenen met hun onderdrukkers. Het bewijs hiervoor heb ik in de bioscopen van de grootste stad van de Turken gezien. De mensen die uit de film kwamen, kon je in twee groepen verdelen: degenen die verschrikt om zich heen keken en de anderen die in alle gemoedsrust glimlachten. Er is niets wat de Turken niet hebben gekopieerd van Europa. De industrie, de kleding, het voetbal, de blondgebleekte haren, de Amsterdamse grachten in een toeristencomplex aan de Middellandse Zee, de schilderkunst, de architectuur en waarschijnlijk in de toekomst de Turkse varianten van Lisbeth Salander, waar de bioscoopbezoekers van schrikken of om glimlachen.

Per slot van rekening kunnen we niet anders dan concluderen dat meneer Achtentwintig een gelukkig man was omdat hij niet in het verkeerde tijdperk heeft geleefd. Meneer Achtentwintig was zo’n bofkont dat hij de fictieve Salander niet in de ogen hoefde te kijken.


Erdal Balci is schrijver en correspondent voor De Groene Amsterdammer in Turkije