Een perfecte storm?

Havana - Een handvol boeken per jaar, regelmatige interviews met dissidenten over hun land, af en toe een analyse over hoe het land er na het Castro-tijdperk uit moet zien: voor een kleine natie (11,5 miljoen inwoners) en geringe economische importantie heeft Cuba over aandacht nooit te klagen gehad.
Desondanks leefde het de laatste jaren vooral in een status-quo: in afwachting van de dood van Fidél en Raúl Castro was Cuba een relict uit de vorige eeuw waar een voortdurende herhaling van zetten plaatsvond. Helemaal toen duidelijk werd dat de beloofde hervormingen van Raúl - die in februari 2008 officieel de macht overnam van Fidél - een wassen neus bleken.
Maar op 23 februari van dit jaar gebeurde er iets waarvan de gevolgen enorm werden onderschat door het starre regime. De politiek gevangene Orlando Zapata Tamayo stierf na 83 dagen hongerstaking. In de dagen daarna werd de tot dan toe onbekende bouwvakker ineens een martelaar voor een vrij en democratisch Cuba.
Eensgezind sprak de Cubaanse oppositie - een vaak ruziënd gezelschap bestaande uit politici, intellectuelen, bloggers en artiesten - haar afkeer uit. De VS en de EU veroordeelden Cuba direct, later volgden ook enkele landen in Latijns-Amerika. Allerlei (internationale) media publiceerden verontwaardigde brieven van (ex-)presidenten en een manifest ondertekend door bekende kunstenaars.
Zelfs de troubadours van de revolutie hielden zich niet stil. Zanger Pablo Milanés vind dat Raúl Castro veroordeeld moet worden als er nog een hongerstaker sterft. Zijn collega Silvio Rodriguez, voormalig parlementslid, zingt in een van zijn laatste nummers dat het 51 jaar na de revolutie tijd is de ‘r’ van het woord te halen. Kardinaal Jaime Ortega sloot zich bij de critici aan: volgens hem bestaat er op Cuba nationale consensus over de noodzaak van veranderingen, vooral gericht op het verlichten van 'economische en sociale moeilijkheden’.
Raúl Castro reageerde op alle opwinding door te spreken van een 'buitengewone campagne om Cuba in diskrediet te brengen’ en liet weten niet te zullen wijken voor 'chantage’. Hij riep de bevolking op om bij de gemeenteraadsverkiezingen (die afgelopen zondag waren) massaal te gaan stemmen om te laten zien hoe tevreden ze zijn met hun regering - wat zoals altijd resulteerde in een monsterzege voor de enige partij op de stembiljetten.
Castro zet dus nog steeds in op handhaving van de status-quo. Toch stelde de journalist Alejandro González Raga dat de dood van Zapata Tamayo een 'voor’ en een 'na’ voor zijn land zal betekenen, mede omdat Cuba zich momenteel bevindt in een van de grootste economische crises in de geschiedenis van het eiland en de ontevredenheid onder de bevolking enorm is.
Misschien dus een soort van perfecte storm. Of die kan leiden tot het einde van de Castro’s? Op hun vertrek is de laatste decennia veel gewed, maar zonder dat iemand er ooit geld mee heeft gewonnen.