Een politiek incorrect huwelijk

De politieke film is al een tijdje morsdood en dat mag zo blijven. Het oogkleppengenre heeft weinig klassiekers voortgebracht en dat is achteraf niet verwonderlijk. Een genre waarin nobele zaken als subtiliteit en ironie werden afgezworen, verdient een definitieve dood. Een wederopstanding valt niet te verwachten, maar de totale afwezigheid van hedendaagse maatschappelijke kwesties in bepaalde domeinen van het filmmaken roept toch vragen op.

Waarom houden de meer experimentele of avantgardistische filmmakers zich al decennia lang alleen met zichzelf bezig? Waarom weerspiegelen de produkten uit de hoek van de nieuwe media vooral de wereld van die media zelf? Is er dan niets fascinerender dan de eigen psyche en de eigen monitor? Cynisch zou je kunnen antwoorden: nee, natuurlijk niet. De belangstelling voor de ander is altijd schijnheilig.
Stel dat je hier overheen zou willen stappen, wat zou dat dan opleveren? Het is een vraag die de Oostenrijkse experimentele filmmaker Gustav Deutsch aan zichzelf en enkele anderen stelde. Het leidde tot het curieuze initiatief Filmart Takes Position. Men stelde zich ten doel om originele artistieke filmpjes te verzamelen rond het thema Alien/Nation. De vreemdeling en de natie. De vreemdelingenhaat en het nationalisme. Afgrenzing en buitensluiting. Deutsch en de zijnen deden een oproep aan de internationale kunstfilmwereld om nieuwe of bestaande films en video’s in te sturen. Een selectie zou als een compilatiefilm worden aangeboden aan festivals, bioscopen en televisiezenders. De oproep resulteerde in een berg van een kleine tweehonderd films. Samen met een heer uit Hamburg, een dame uit Wenen, een meisje uit Madrid en een vriend uit Palermo kreeg ik de eer om uit te maken wat het aanzien waard was. Dat was geen bemoedigende bezigheid. De toch duidelijk gestelde oproep was door meer dan de helft van de inzenders niet begrepen. Of de thematiek werd eenvoudigweg ontkend. Het schokt toch altijd weer opnieuw. Er waren uiteraard ook inzenders die zich braaf en plat aan het thema hielden. Voeg daarbij het ook voor de hand liggende gegeven dat nu eenmaal niet alles van hoge kwaliteit kan zijn en de berg slinkt snel tot een hanteerbare proportie. Hij slonk zo snel dat de beoogde anderhalf uur film niet werd gehaald, maar het werd toch een pakket van een uur waarvoor niemand zich hoeft te schamen.
Het kon geen toeval zijn dat initiatiefnemer Deutsch het aardigste filmpje had bedacht en gemaakt. Zijn Mariage Blanc is simpel, leuk, effectief en een beetje verwarrend. Hij filmde zijn Marokkaanse vriend Mustafa Tabbou, met wie hij eerder het fraaie Augenzeuge der Fremde maakte, in een hotelkamer in Casablanca. Een utilitaire vaste close-up terwijl Tabbou zich als bij een huwelijksbemiddelingsbureau voorstelt en verklaart dat hij graag wil trouwen. Hij doet dat in verschillende westerse talen, met steeds de vlag van een bijbehorend land op de achtergrond. Deutsch is een systematisch mens, dus alle landen en alle talen van de Europese gemeenschap komen aan de beurt.
Tabbou wil een vrouw en het maakt kennelijk niet uit naar welk land hij daarvoor moet gaan - als het maar in Europa is. Tabbou wil eigenlijk geen vrouw trouwen, maar een verblijfsvergunning. Deutsch maakte een directe en daardoor toch dubbelzinnige vervalsing van een huwelijksbemiddelingsvideo. Het kostbare schijnhuwelijk op economische gronden geldt als omstreden en verwerpelijk, maar Deutsch merkt in een tekst vooraf fijntjes op dat het gearrangeerde huwelijk in vele culturen nog steeds de regel is. Deutsch speelt bewust met de grenzen van politieke correctheid en maakt daardoor licht ondeugend en met ironie duidelijk dat onze relatie tot de vreemdeling nog tot weinig verbeelding heeft geleid. Haat verblindt het ene kamp en te grote correctheid het andere. Het wordt weer tijd voor de ontregeling van de hofnar.