Een schmierendeVan Gogh

Vincent van Gogh, De Brieven. De volledige, geïllustreerde uitgave. € 325,-

Eind november ben ik een week lang helemaal in de ban geweest van de nieuwe uitgave van de brieven van Vincent van Gogh. Een unieke en schitterende uitgave, zoiets bestaat nergens. Dichter bij een dode schilder en zijn schilderkunst kun je niet komen. Natuurlijk vooral door de geweldige schrijfkunst van Van Gogh. Hij schreef de brieven zonder te beseffen dat ze later werden uitgegeven. Dat geeft het lezen ervan iets onbeschaamds en tegelijk is het bevrijdend. Van Gogh blijkt namelijk alle trucs van de schrijfkunst te beheersen. Hij is overdreven dramatisch, lijdt aan zelfmedelijden, is neurotisch onzeker en bescheiden, soms op het valse af. Hij behandelt zijn broer Theo af en toe schandalig, maar tegelijkertijd maakt hij vaak geweldige grappen, ook over zijn eigen geestesziekte, hij schmiert en hij is genadeloos, hij heeft een messcherp oordeel over zijn kunstbroeders en spaart zichzelf niet. Ik raakte af en toe diep geëmotioneerd, het is raar maar waar.
Deze uitgave in zes delen is subliem, en volgens mij toch nog veel te weinig lovend toegezongen. Het is een encyclopedie van de laat negentiende-eeuwse schilderkunst. In zeer handig toegevoegde verklarende noten komt iedere naam, ieder genoemd boek, iedere schrijver in de brieven tot leven. Alle genoemde schilderwerken van wie dan ook zijn afgebeeld. Het is verbijsterend. Van Gogh was bijvoorbeeld een verwoed verzamelaar van plaatjes uit tijdschriften. Hij prikte ze vaak aan de wanden van zijn kamertjes en beschreef ze in zijn brieven. De samenstellers wisten ook die plaatjes te achterhalen en drukten ze af bij de brieftekst. Zet al je vooroordelen over deze schilder overboord, stop dat gezeur over de prijs en lees dit boek.

Vincent van Gogh. De brieven. Samengesteld door Leo Jansen, Hans Luijten, Nienke Bakker. Amsterdam University Press (zes delen), 2240 pagina’s, € 325,-