Beste boeken 2010

Een stuk bebost land met vier rivieren


Hoe kan het, dat over een van de mooiste boeken van afgelopen jaar - Het paradijs van Bart Moeyaert - zo weinig is geschreven? Misschien omdat Het paradijs zich op de subtiele grens begeeft van proza en poëzie, jong en oud en tekst en beeld en muziek? Moeyaerts grenzeloze interpretatie van het oorspronkelijk bondige bijbelse verhaal over Adam en Eva en de zondeval, wordt niet alleen aangevuld en verrijkt door de verstilde sobere portretten van Wolf Erlbruch, maar vooral door de bijgevoegde cd. Daarop worden de door Moeyaert helder voorgelezen hoofdstukken en de onuitgesproken tijd die daartussen ligt op oorstrelende wijze overbrugd met losjes samengevoegde muziekstukken uit Joseph Haydns oratorium Die Jahreszeiten (1789).
De muziek, waarin het pastorale leven in de opeenvolgende seizoenen bezongen wordt, is van een intense schoonheid en roept samen met de tekst een groot verlangen op naar iets dat niet meer is: het samenleven met de natuur in al haar schoonheid en wreedheid tegelijk, het oneindige geluk, de volmaakte liefde. Je hoeft daarnaar niet per se te verwijzen als het bijbelse paradijs, toont Moeyaert. Hij geeft volop ruimte je eigen verbeelding te laten spreken. Hij vermeldt geen God en geen verbod, geen Tuin van Eden, geen Adam en Eva. Het paradijs is een treffende ontstaansmythe voorbij tijd en ruimte, waarin een man en vrouw een stuk bebost land met vier rivieren moeten onderhouden en op zoek gaan naar de zin van hun bestaan.
‘In het begin waren we nooit alleen’, vertelt de man. 'We stonden met onze blote voeten midden in de overvloed (…), alsof we in het leven verdronken.’ Maar de drie-eenheid die natuur en man en vrouw vormen wordt verbroken, waarna diepe eenzaamheid voelbaar volgt. Liefde is eindig, zoals het leven. Pas als de man en vrouw beseffen dat leven en dood samengaan en de kringloop der natuur onontkoombaar is, wordt hun liefde herboren en weerklinkt het jubelende begin.

Bart Moeyaert, Het paradijs. Tekeningen van Wolf Erlbruch, Querido (incl. cd van de muziektheaterproductie met het Nederlands Blazers Ensemble), 35 blz., € 22,50