Een-tweetjes tussen pers en politiek

Met de denderende rel in de Haagse redactie van RTL-Nieuws rond chef en ex-Brinkmannetjesmaker Frits Wester is het conflict over de scheidslijn tussen journalistiek en voorlichting weer eens ouderwets hoog opgelopen. Drie parlementaire journalisten van de Luxemburgse U-bochtpiraat - Ton Elias, Bart Jochems en Margo Smith - schreven een brief op poten aan de redactieraad van RTL4, met daarin de beschuldiging dat Wester zich niet houdt aan de grenzen die horen bij zijn nieuwe bestaan als journalist.

Wester heeft, aldus Elias c.s. in de naar de Volkskrant uitgelekte brief, ‘principieel de regels van de onafhankelijke journalistiek overtreden’ door 'een-tweetjes’ te spelen met het CDA. Ook zou Wester de redactie van het concurrerende NOS-Journaal regelmatig hebben overvallen met telefonades over het reilen en zeilen in het christen-democratische kamp. Het bontst zou Wester het hebben gemaakt met een poging om een brief van twintig ex-CDA-kamerleden tot non-nieuws te verduisteren: de wrokkige ex-parlementariers hadden er namelijk bij Til Gardeniers op aangedrongen om de totale schuld van de CDA-ondergang bij de laatste verkiezingen te leggen bij Brinkman en zijn campagnesecondant.
De RTL-leiding reageerde adequaat op de forse beschuldigingen: de drie opstandige reporters werden onmiddellijk uit Den Haag weggehaald en verblijven met een spreekverbod op de Hilversumse burelen van de televisiezender. Wester mag aanblijven, zij het dan aan het hoofd van een ernstig aangeschoten redactie. De Haagse verslaggevers van het RTL-team staan inmiddels bekend als de 'Wester-boys’ - en politici uit andere bloedgroepen dan het CDA bedenken zich inmiddels wel even alvorens zij met een sappig verhaal naar RTL stappen. Ze zijn bang dat hun informatie binnen de kortste keren toch bij de CDA-leiding op het bord ligt.
Over de affaire-Wester is dezer dagen breedvoerig gerapporteerd in diverse media, zodanig dat het publiek wel eens in de veronderstelling zou kunnen raken dat er hier iets nieuws gaande is. Niets is echter minder waar. De scheidslijnen tussen pers en politiek zijn binnen de Haagse constellatie al sinds mensenheugenis dun als spinrag. Duistere een-tweetjes als die waarvan Wester wordt beschuldigd, zijn eerder regel dan uitzondering. Sterker nog: ze vormen de slagader van het politieke bedrijf in het huidige tijdperk van de hyperventilerend opgevoerde televisieverslaggeving.
Nog vers in het geheugen liggen de activiteiten van het illustere Haagse NOS-duo Charles Schwietert en Hans Hille, die er geen been in zagen hun onafhankelijke journalistieke handarbeid op gezette tijden even opzij te schuiven voor het schrijven van een meeslepende speech van CDA-minister van Financien Fons van der Stee. Schwietert promoveerde kort daarop tot VVD- staatssecretaris van Defensie - zij het voor korte duur - terwijl Hans Hille als woordvoerder van Van der Stee’s opvolger Ruding een plek kreeg op het ministerie van Financien, een functie die later weer de ideale kruiwagen bleek voor een benoeming tot CDA-kamerlid.
De Haagse redactie van het NOS-journaal staat sowieso bekend als een kweekvijver van christen-democratisch talent, een onverbrekelijke schakel in de keten tussen politiek, voorlichting en pers. Notoire critici van het Hollandse politieke patronage-systeem, zoals correspondent Sylvain Ephimenco van het Franse dagblad Liberation, hebben daar in het recente verleden harde noten over gekraakt: in hun ogen is de politieke verslaggeving van het NOS-Journaal ongeveer even betrouwbaar als de gazette Neues Deutschland in de hoogtijdagen van Honeckers SED.
Al te fundamentalistisch-afwijzend moet men echter ook niet staan tegenover de broederlijke bruggen die af en toe worden geslagen tussen pers en politiek, zoals er evenmin van moet worden uitgegaan dat dergelijke cross-overs tot het exclusieve domein van rechts behoren. Ook progressieve journalisten spelen wel eens voor dubbelspion: Han Lammers bijvoorbeeld dicteerde Tien over rood en ging namens de PvdA in dienst van Hare Majesteit, en zo kan men wel even doorgaan. En was Joop den Uyl ook niet ooit begonnen als journalist?
Nee, een absolute scheiding tussen de twee disciplines betekent de dood in de pot. Bovendien heeft nieuws altijd een politieke lading. Het fenomeen van het 'lek’ staat in wezen voor niets anders dan het feit dat een politicus (of ambtenaar) een journalist in vertrouwen heeft genomen ter uitvoering van een eigen strategie. Een 'voor-wat-hoort-wat’-systeem, waarbij de vrije nieuwsgaring in feite altijd wordt gemanipuleerd. Zo ontstaan er over de hele linie allerlei dwarsverbanden en geheime broederschappen. In feite was dat ook de basis van de belangwekkendste politiek-journalistieke onthulling van de moderne tijd, de Watergate-affaire. Recente Amerikaanse publikaties hebben genoegzaam aangetoond dat Washington-Postverslaggever Bob Woodward in zijn jacht op de machinaties van Richard Nixon veel baat heeft gehad bij de connecties uit zijn vroegere werkkring, de CIA. Ook hier was er een politiek geladen 'een-tweetje’ in het spel, al kan de reikwijdte ervan tot op de dag van vandaag nog niet worden overzien.
Nu het politiek-journalistieke bedrijf in de jacht op het dagelijkse nieuws eerder logistiek dan ideeel wordt gedicteerd, nemen de door Elias, Jochems en Smith gewraakte staaltjes van dubbele loyaliteit hand over hand toe. Ze zijn misschien zelfs wel onontbeerlijk geworden in de moderne journalistiek. De hedendaagse mediaconsument is wellicht reeds gelouterd genoeg om dergelijke machinaties op hun waarde te schatten. Enige scepsis ten aanzien van het gebodene is er het - gezonde - resultaat van.
Er valt dus wel wat aan te merken op de publicitaire executie van Frits Wester als onafhankelijk journalist. Als Wester zou moeten hangen voor zijn dubbelspel, dan is de tijd rijp voor een hele estafette van ethische zuiveringen in het politiek-journalistieke circus van Den Haag en de verre omstreken. Het enige waardoor het geval-Wester zich van andere zaken onderscheidt, is dat hij zonder al te veel camouflage te werk is gegaan. Het is Westers recht-door-zeetactiek die hem duur is komen te staan, niet het vergrijp zelf.
Het heeft er dan ook alle schijn van dat er in het geval-Wester andere motieven in het spel zijn. Het kan niet los worden gezien van de vrije val van Elco Brinkman na zijn eclatante verkiezingsnederlaag. Zelfs de koningin wil niets meer weten van de CDA-leider. Het jachtseizoen is geopend, en daarmee is ook Frits Wester, Brinkmans linkerhand, vogelvrij verklaard. In die zin is de brief van Elias en de zijnen ook weer te interpreteren als een politieke daad.