TELEVISIE

Eén uit dertig

Een schitterend offer

NPS Podium toonde recent Trip to Asia, documentaire over een Verre-Oosten-tournee van het Berliner Philharmoniker. Wie denkt dat opperst geluk voor een muzikant ligt in een orkest uit de wereldtop krijgt bar weinig bevestiging. Dat op een verre tournee snel vervreemding en uitputting toeslaan, dat is nog een kleinigheid. Interviews met orkestleden geven een onthutsender beeld: veel van hen die als jongere buitengesloten waren en het moesten redden met hun liefde voor muziek. Veel die op het conservatorium moordende concurrentie ervoeren. En dan zijn zij nog de winnaars die na succesvolle auditie en een proefjaar een aanstelling voor het leven verwierven. Glorie. Maar tegelijk ook begin van levenslange druk om op topniveau te presteren, in bekend, maar ook in razend moeilijk eigentijds repertoire, te midden van andere enorme ego’s wier musische talenten zelden samengaan met sociale kwaliteiten.
Als dit een karikatuur is, dan komt die van regisseur Thomas Grube, maar vooral van de vele Berliner zelf. Natuurlijk is er die andere kant: de schoonheid; het wonder van de uitvoering waarin het (hier onder Rattle) gaat vliegen en waar die ikken opgaan in een groter geheel; het prestige; het geld (waarover niet gepraat wordt). Toch blijft het gevoel dat menig orkestlid wat psychologische ondersteuning kan gebruiken. Laat nou harpiste Erika Waardenburg, die zich met jong talent bemoeit, in Viertakt op zaterdag vorige week iets verwants zeggen. Natuurlijk is muziektechnische ondersteuning van belang, vindt zij, maar hoe moeten die jonge harpisten verwerken dat waar in Europa ze ook op proefspel komen, ze één van de tachtig zijn en zich vaak maar luttele minuten mogen laten horen? De wereld van de schoonheid is bikkelhard.
Ander voorbeeld: Karin Jungers documentaire Een schitterend offer. De dansers van het NDT opent met een auditie voor NDT II. Van een groep van meer dan dertig meisjes mag er ééntje blijven: Arina uit Sint-Petersburg. De afgewezenen bedanken hun scherprechters met groot applaus: georganiseerde hoffelijkheid die menige traan moet bedekken. En dan doorstaat geluksvogel Arina ook nog een lichamelijk onderzoek dat het meest aan veekeuring doet denken. Haar vriendje is achtergebleven, haar moeder is een tijdje mee, maar daarna moet dit gevoelige meisje, klassiek geschoold en met groot verlangen naar, maar weinig ervaring met moderne dans, het alleen rooien. Dat valt niet mee. Hoe goed ze ook is, zelfs deze ongeschoolde kijker ziet waarom Arina niet als eerste maar als reserve is gecast in een choreografie van Lightfoot León. Dat besef van onvermogen leidt tot wanhopig huilen als ze ook nog een zware blessure krijgt. De reactie daarop van iemand uit het gezelschap is gespeend van elk begrip, waardoor ik aan Erika Waardenburg moest denken. Hardheid is in topkunst onvermijdelijk, botheid niet. Maar de film biedt veel meer dan dit negatieve aspect. Dans is van alle podiumkunsten de meest televisiegenieke en daarvan wordt knap gebruik gemaakt. Onder meer in een choreografie die speciaal voor de film is gemaakt. Daarin danst Arina samen met Sandra Marin Garcia, vaste kracht bij NDT I en met Martinette Janmaat en Gérard Lemaître, oprichters en leden van het voormalige NDT III voor oude dansers. Wat overheerst na Een schitterend offer is bewondering. Voor talent, discipline, overgave, liefde te midden van eeuwige concurrentie en gevecht met lichaam, leeftijd, heimwee en de grenzen van de pijn. Op dit niveau is dans topsport - die ook nog eens schoonheid en ontroering teweegbrengt. Ze kunnen niet anders, ze zijn verslaafd, zelfs aan die pijn. Film die ontroert op meerdere terreinen. En die doet verlangen naar dans in het echt.

Trip to Asia (vier uur inclusief concertregistratie): www.triptoasia.de.
Karin Junger, Een schitterend offer. NPS Het uur van de wolf. Woensdag 10 februari, Nederland 2, 22.50 uur