Een uitgesproken speelbeest

De vorig jaar met de Boy Edgar Prijs gelauwerde pianist Michiel Braam heeft onlangs een dubbel-cd uitgebracht die twee verschillende kanten van zijn muzikale universum laat zien. Het zijn opnamen van twee live-concerten: een Monk-programma dat hij in 1990 met bassist Wilbert de Joode en slagwerker Michael Vatcher tijdens de Jazz Marathon in Groningen speelde, en het concert dat hij gaf met Bentje Braam - een kleine variant op de Bik Bent Braam - ter gelegenheid van de uitreiking van de Boy Edgar Prijs in december 1997.

Live-opnamen onderscheiden zich van studio-opnamen doordat ook minder geniale momenten de wereld in worden gestuurd. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de eerste twee nummers van Monk Materials door het trio rond Michiel Braam niet veel soeps zijn: te veel noten en een hoop gedoe. Maar in het derde nummer (‘Coming on the Hudson/ San Francisco Holiday/ Trinkle Tinkle’) is het opeens raak. Het spel is hier heel klein: de tonen klinken als stippen op een wit vlak waartussen draden zo dun als van een spinneweb worden geweven. Vanuit deze blanco situatie ontwikkelt zich geleidelijk weer een drukker verkeer waarin toch elke noot to the point is en het samenspel even doorzichtig blijft.
'Ugly Beauty’ is ook zo'n fascinerend stuk. Als op kousevoeten zo zachtjes speelt de piano een walsje. De contrabas krast hier met kleine scheurende geluidjes doorheen, waardoor het beeld van een Siamese tweeling ontstaat. De piano zo subtiel en lieflijk als een Frans speeldoosje, de contrabas zo ruw en kleurloos als een roestig slot.
Prachtig licht, helder en energiek is de vertolking van 'Hackensack’. In een paar streken wordt Monk ten voeten uit geschetst, waarbij de suggestie belangrijker is dan de noten die daadwerkelijk klinken.
Veel nummers doen qua opzet denken aan een cadeautje dat uitgepakt wordt. Af en toe vang je een glimp van het thema op, maar veel tijd gaat op aan het lospeuteren van touwtjes en plakbandjes. De vorm wordt steeds duidelijker, maar telkens blijkt er weer een pakpapiertje te komen. Tot tenslotte het oorspronkelijke nummer in al zijn glorie klinkt.
Daarmee vergeleken is Playing the Second Cool Book door Bentje Braam een stuk toegankelijker. Niet alleen is deze cd opgeruimd van karakter, de nummers (deels Tristano-arrangementen) wortelen veel meer in de jazztraditie. Dat komt tot uitdrukking in de frasen van de blazers, bepaalde harmonische wendingen en een spetterende swing. De musici voelen zich niet gegeneerd om recht uit het hart 'mooi’ te spelen en de luisteraar op het gemoed te werken.
Dat is echter slechts één facet, want evenzoveel passages zijn speels, virtuoos of freaky. Juist als je denkt dat je naar een mainstream ballad zit te luisteren, wordt het roer omgegooid en klinkt er een eigengereide solo die korte metten maakt met al het voorgaande.
In het nummer '2KB03’ gebeurt het omgekeerde: terwijl de piano een eindeloze litanie van nootjes speelt, zetten de saxofonisten Frank Gratkowski en Iain Ballamy een gevoelige melodie in.
Lange tijd blijven die twee gegevens naast elkaar staan als twee werelden die weigeren te mengen. Totdat opeens via een paar luttele akkoorden een synthese plaatsvindt en het stuk in volledige harmonie eindigt.
Verbindend element tussen de twee cd’s is uiteraard Michiel Braam zelf. Hij is zeer geprononceerd in zijn spel: virtuoos, direct en - hoewel naar mijn smaak iets te royaal met zijn noten - altijd transparant. Een echt speelbeest.

  • Muziek met een lange adem vraagt om een marathon. Pianist Kees Wieringa voert met de Yudo Group werk van Morton Feldman uit. Zaterdag 5 september van 17.00 tot 22.00 uur in de kloostertuin van de Domkerk te Utrecht, zondag 6 september van 12.00 tot 17.00 uur in de kloostertuin van de OLV-Basiliek in Maastricht.
  • Musici die deel uitmaken van de orkesten en koren rond het Muziektheater staan elke dinsdag om 12.30 uur garant voor een lunchpauzeconcert in de Boekmanzaal op het Stadhuis te Amsterdam. Toegang gratis. muziek