Een uitzichtloos probleem

Op 14 juni worden in Iran de presidentsverkiezingen gehouden. Het tijdperk van Mahmoed Ahmadinejad is afgelopen. Daaraan bewaren we in het Westen geen mooie herinneringen. Van de man onder wiens gezag misschien aan een kernwapen werd gebouwd, de ontkenner van de holocaust, zullen we waarschijnlijk niets meer horen.

Zal dat een vooruitgang zijn? Laten we ons geen illusies maken. Degene die de meeste kans maakt om hem op te volgen is de 47-jarige Saeed Jalili, een veteraan uit de oorlog met Irak waaraan hij een beenprothese heeft overgehouden. Hij heeft in zijn land naam gemaakt als onderhandelaar met het Westen over het Iraanse kernprogramma, hij is een fervent bondgenoot van de Syrische president Assad, Hezbollah en sommige Palestijnse verzetsgroepen en ‘voor honderd procent tegen ontspanning’. Geen compromis met het Westen over het kernprogramma. ‘Welkom levende martelaar Jalili’, riepen zijn aanhangers op een verkiezingsbijeenkomst. Hij heeft de steun van het conservatieve establishment. Van de acht kandidaten wordt hij beschouwd als degene met de beste kansen. Als Jalili wint moeten we er rekening mee houden dat Ahmadinejad fase twee is aangebroken, zei een Amerikaanse Iran-deskundige. Het doel van deze kandidaat is naar eigen zeggen ‘het kapitalisme, communisme en zionisme te ontwortelen en in de hele wereld de zuivere islam te vestigen’.

Jalili als president zou voor het Westen betekenen dat de volgende versie van het zwarte scenario moet worden ontworpen. De vorige, waarin ervan wordt uitgegaan dat Iran erin zal slagen een kernwapen te maken, is wel geschreven maar theorie gebleven. Israël heeft er geen misverstand over laten bestaan dat het tot een preventieve aanval zal overgaan als Iran te dicht bij de voltooiing van een kernwapen zou komen. Gezien de haat van het Iraanse regime tegen het zionisme is dat begrijpelijk. Maar hoe zouden we ons zo’n actie moeten voorstellen?

In het najaar van 2012 heeft een groep van dertig Amerikaanse deskundigen, Democraten en Republikeinen, het vraagstuk onderzocht en een rapport gepubliceerd. De deskundigen hebben allemaal in de politiek, als militair of diplomaat hun sporen verdiend. Door een Israëlische aanval zouden volgens dit scenario de kerninstallaties voor twee jaar buiten werking worden gesteld, en zouden de Amerikanen meedoen, dan zou dat vier jaar worden. Maar misschien gaan de ambities verder, misschien is (of wordt) het uiteindelijke doel van de operatie de vervanging van de Iraanse regering. Dit zou dan betekenen dat er landstrijdkrachten bij worden betrokken.

We moeten de mogelijkheid onder ogen zien dat ‘daarmee een oorlog zou worden veroorzaakt, ingrijpender en omvangrijker dan alles wat Amerika de afgelopen tien jaar in Afghanistan en Irak heeft ervaren’. Verder zouden de aanvallers er rekening mee moeten houden dat door de aanval de positie van het zittende Iraanse regime juist kan worden versterkt. Iran zal zich verweren, proberen de Straat van Hormoez af te sluiten, wat mogelijk grote gevolgen zal hebben voor de wereldeconomie. En ten slotte: onderschat de Arabische straat niet. Het is niet uitgesloten dat de kleine clubjes extremisten terreuraanvallen in het Westen zouden doen.

Tot zo ver dit zwarte scenario van negen maanden geleden. De burgeroorlog in Syrië was al in volle gang maar had nog niet het stadium van onoplosbaarheid bereikt. Zou Jalili de nieuwe president worden, dan moeten we onder ogen zien dat voor het Westen de verhoudingen in het Midden-Oosten nog aanmerkelijk ingewikkelder zullen worden. Wat zou ons in dat geval overblijven? Toch weer proberen te onderhandelen met het nieuwe staatshoofd? Het valt te proberen, maar met een zeloot als Jalili heeft het waarschijnlijk geen zin. De enig overgebleven mogelijkheid is de politiek die nu ook wordt toegepast: het regime zoveel mogelijk isoleren en met economische maatregelen proberen het in eigen land verder te ondermijnen. In feite betekent dit dat het Westen zal aansturen op een Iraanse opstand.

In The Guardian Weekly van afgelopen week staat een onthullend artikel over de maatregelen die het Iraanse gezag ter voorbereiding van de verkiezingen neemt tegen de oppositie. Groepen studenten, journalisten, juristen, kunstenaars, leraren, activisten voor de rechten van de vrouw zijn gearresteerd. In totaal ongeveer 2600 mensen. Ze worden onder treurige omstandigheden vastgehouden. Deze vorm van staatsterreur dient om te voorkomen dat opnieuw een ‘groene revolutie’ zal uitbreken zoals in 2009 toen Ahmadinejad voor de tweede keer werd gekozen. Deze arrestatiegolf is een nieuw bewijs dat de zittende machten minder sterk zijn dan ze zich voordoen. Maar hoe kunnen we deze oppositie verder helpen? Iran is een gesloten vesting die nu opnieuw zijn isolement bevestigt. Een gewapend ingrijpen zou de catastrofe verergeren. De enige mogelijkheid is het isolement nog hermetischer maken, tot daarop de ineenstorting volgt.