#19: Vlaams Belang

Een verkiezingsavond in Antwerpen

De lokale verkiezingen in België zijn achter de rug en het rechts-nationalistische Vlaams Belang heeft de weg naar boven weer gevonden. Voor het eerst in meer dan tien jaar won de partij weer verkiezingen. ‘We are back’, zei kopstuk Filip Dewinter op de verkiezingsavond. Mogelijk wordt het cordon sanitaire voor het eerst doorbroken.

Door de Van Maerlantstraat in Antwerpen-Noord raast een stadsbus van De Lijn, de lokale Vlaamse vervoersdienst. Mannen met baarden zitten op straat en vrouwen met hoofddoeken lopen rond. Het is druk, want de temperatuur is uitzonderlijk hoog voor deze tijd van het jaar. De straatverlichting is deels kapot, maar in een van de panden brandt fel licht. Dit is het clubhuis van het Vlaams Belang (VB), waar leden samen zijn om de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen te volgen. ‘Eigen volk eerst! Eigen volk eerst!’ klinkt het. Het lokaal is rokerig en oogt chaotisch. Deze autochtone mensen, meestal ouder dan vijftig jaar, zijn vol van vertrouwen, omdat hun partij vooruit is gegaan. Ze verstommen om te luisteren naar lijsttrekker Filip Dewinter, die net is aangekomen. Ikzelf wurm me door de groep heen en iemand duwt me een biertje in mijn handen. De stilte valt.

Volgens Dewinter heeft ‘de omvolking’ (in de rechts-nationalistische leer ‘de van bovenaf geregelde vervanging van het eigen volk door nieuwkomers’ – kr) ervoor gezorgd dat veel autochtone kiezers uit Antwerpen zijn vertrokken. ‘Ondanks de neerwaartse spiraal van overlast, verloedering en criminaliteit doet onze partij het minder goed in die delen van de stad die reeds geïslamiseerd zijn. We doen het beter in de districten aan de randen’, zegt Dewinter. Hij heeft ruim achttienduizend voorkeurstemmen gekregen en zijn partij is momenteel de derde van Vlaanderen. ‘Wie het Vlaams Belang heeft afgeschreven, bedanken wij voor de moeite, want het origineel is immers altijd beter dan de kopie.’ Hiermee doelt hij op de Vlaams-nationalistische N-VA, die ook harde standpunten heeft over integratie en de uitwassen van de islam. ‘Het Vlaams Belang staat er opnieuw, net zoals het Vlaams Blok vroeger. We. Are. Back!’ zegt hij, terwijl luid gejuich losbarst. ‘We zijn een partij die altijd nieuwe successen zal boeken, omdat we een partij zijn die opkomt voor onze mensen. En daarom zeggen wij: eigen volk eerst!’

Hoewel de partij in Antwerpen slechts is geklommen van vijf naar zes zetels (van de 48 in totaal) vieren Dewinter en zijn militanten feest. Het doet denken aan de beelden uit de jaren tachtig en negentig, toen het VB verkiezingen na verkiezingen won. In 2006 haalde de partij een derde van de stemmen in Antwerpen en in 2012 verloor ze haar zetels grotendeels aan de rechts-conservatieve N-VA. De Scheldestad is in de afgelopen zes jaar – in België worden gemeenteraden om de zes jaar gekozen – door een rechtse coalitie geregeerd van N-VA, de christen-democratische CD&V en de liberale Open VLD. Dit college van burgemeester Bart de Wever zou vanavond verliezen en nog één zetel overhouden voor de meerderheid. Volgens de uitslagen op de schermen in het VB-lokaal blijft De Wever de grootste, maar is het onzeker of hij opnieuw een rechts college kan vormen. Naast het Vlaams Belang heeft ook Groen gewonnen, de zusterpartij van GroenLinks, maar hun leider sluit regeren met de rechtse N-VA uit. Vanwege het cordon sanitaire tegen het VB kan het nog wel eens moeilijk formeren worden.

Niet alleen in Antwerpen zit het VB in de lift, maar ook in andere Vlaamse gemeenten is dit het geval. In het stadje Grimbergen kwam de partij onder een andere naam als grootste uit de bus en in de plattelandsgemeente Ninove heeft een spin off van de partij zelfs veertig procent gehaald. De N-VA zou daar het verschil kunnen maken door het cordon sanitaire te doorbreken. Ik vraag Dewinter of hij de schutkring na bijna dertig jaar ziet sneuvelen. ‘Neen, dat zal niet gebeuren. Wij denken eerder aan gedoogconstructies zoals in Denemarken het geval is, waar de Deense Volkspartij een rechtse minderheidsregering steunt’, aldus Dewinter, die meent gespannen te zijn. ‘Met spanning wachten we het hier in Antwerpen af. Krijgt de rechtse coalitie die ene, benodigde zetel wel of niet? Het wordt een dubbeltje op zijn kant.’ Het cordon sanitaire hoeft volgens hem niet doorbroken te worden als er een gedoogconstructie komt. Wel heeft hij zijn immigratiestop als breekpunt als er onderhandelingen komen. ‘Wij willen dat er geen migranten meer bij komen in Antwerpen. Als een rechtse minderheid dat mogelijk maakt, krijgt die onze steun.’ Voor Dewinter en co zijn de gemeenteraadsverkiezingen een voorbode voor de nationale verkiezingen, in mei volgend jaar. ‘Dan zal het migrantenthema nog groter zijn en willen wij verder groeien.’

Niet veel later rijd ik naar de Antwerpse haven, waar in de club Dock 3 het verkiezingsfeest van de N-VA aan de gang is. Dit is de andere, gematigde, Vlaams-nationalistische partij, die vanaf 2007 een vogelvlucht kreeg omdat binnen het VB een burgeroorlog woedde en N-VA-voorman De Wever furore maakte in het tv-spelletje De slimste mens. De leider, toen nog herkenbaar aan zijn morbide obesitas, kwam in de finale en won sindsdien ook vele verkiezingen. Anno 2018 is De Wever afgeslankt en is hij al weer zes jaar burgemeester van Antwerpen. Het verkiezingsfeest in Dock 3 lijkt nog niet echt een feest te zijn. De sfeer oogt zelfs een beetje bedrukt. Ja, er zijn een kleine duizend aanhangers aanwezig, maar er is één grote afwezige: hun leider. Er wordt gesmoesd dat De Wever zich heeft verschanst op een kamer van een Van der Valk-hotel, nagelbijtend over de tegenvallende uitslag.

Pas rond een uur of half tien komt De Wever aan en dan verandert het publiek in een luide, kolkende massa. Met bodyguards, fotografen en de lokale partijtop om zich heen perst De Wever zich door de mensenzee. Ik hobbel mee en duw mezelf ook langs de aanhangers en fans. In tegenstelling tot het VB-lokaal met ouderen lijkt dit eerder een popconcert waar iedereen – jong en oud, zwart en wit – bij wil horen. De uitslag zorgt bij de menigte ook voor opluchting, want de N-VA verliest weliswaar 2,4 procent, maar behoudt 23 zetels. In zijn speech stelt De Wever vast dat het ‘een eer was om burgemeester te zijn van de mooiste stad ter wereld’. Zijn ogen worden waterig en hij spreekt door. Er is werk aan de winkel, want hij wil burgervader blijven. De leider maakt het V-teken en achter hem staat een bord met: ‘N-VA, de verandering werkt’. Na zijn toespraak wringt De Wever zich door de massa in de richting van het mediagedeelte. Het is een mediacircus met cameraploegen uit alle landsdelen. De Wever staat de Vlaamse en Franstalige zenders te woord. Zijn Frans is goed, maar dan wel met een sterk Vlaams accent.

Ik wil van De Wever weten of hij iets in een gedoogconstructie met het Vlaams Belang ziet. ‘Dat is niet aan de orde. Ik heb altijd gezegd dat een open havenstad als Antwerpen niet met extremisten kan bestuurd worden, niet van links en niet van rechts. Daar blijf ik dus bij. Morgen ga ik als formateur alle partijen uitnodigen, zoals ik zes jaar geleden ook heb gedaan.’ Dewinter komt dus bij De Wever op de koffie? ‘Ik zie hem elke maand al in de gemeenteraad. Zo vreemd is dat niet. Ik weet niet of hij koffie drinkt, maar ik zal hem uitnodigen en naar hem luisteren, maar dat betekent niet dat alles mogelijk is.’ Wat gaat hij vanavond nog doen? De Wever: ‘Zo weinig mogelijk. Het is mooi dat ik tachtigduizend voorkeurstemmen heb gewonnen en ik bedank de Antwerpenaren daarvoor.’ De Wever gaat verder om te spreken voor de radio. Ik wandel naar buiten, waar de mensen in de rij staan voor een frietkot. Daar voeg ik me in, om daarna terug te rijden naar het noorden.

Na de verkiezingsavond heeft De Wever laten weten dat hij openstaat voor gesprekken met Groen en ‘uit de polarisatie wil treden’, maar lijsttrekker Wouter van Besien houdt de boot af. Eerst heeft hij zes jaar lang de Groene voorstellen verworpen en nu wil hij met ons in zee, zo meent de Groen-leider. De Wever zal het moeten doen met een krappe meerderheid van één zetel op rechts, in een coalitie waar de laatste tijd soms onderlinge ergernissen waren. Het is de vraag wat er daadwerkelijk uit komt, want De Wever heeft gezegd dat de coalitie die nu gevormd wordt invloed heeft op de coalitievorming na de nationale verkiezingen van volgend jaar. De Antwerpse formatie gaat waarschijnlijk lang duren. Het Vlaams Belang wacht, indien mogelijk, haar kans af. Dewinter: ‘Er hoeft in zo’n rechtse coalitie met een meerderheid van één zetel slechts één persoon over te lopen en het is gedaan.’ Tegelijkertijd wordt er gedebatteerd over het breken van het cordon sanitaire in Ninove en Grimbergen. De N-VA kan dit doen, maar De Wever heeft de mensen in Ninove bijvoorbeeld al afgeschreven als een racistische ‘caféploeg’ waarmee niet valt samen te werken.


Deze blogreeks wordt mede mogelijk gemaakt door Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.