Mdou Moctar (in zwarte jas) met band © WH Moustapha

Live muziek is op z’n best massahypnose, een vorm van mentale synchronisatie waarmee individuele ergernissen – de zwetende vent die onverhoopt een beetje pils op je schouder morst of de vrouw die wild d’r haar in je gezicht losgooit – opgaan in collectieve extase. De beste concerten leiden ertoe dat wildvreemden emotioneel aan elkaar vastgelijmd raken en een enkeling de droom ontwikkelt om ooit zelf het podium te bestieren.

De Nigerese gitaarvirtuoos Mdou Moctar is het bewijs dat dit ouderwetse rock-’n-rollcliché de wereld nog niet uit is. Als kleine jongen was hij getuige van de massahysterie die zijn grote voorbeeld, woestijnblues-pioneer Abdallah Ag Oumbadougou, met zijn gitaar wist te veroorzaken. Oumbadougou en Mdou Moctar komen uit dezelfde streek, een gebied rond de woestijnstad Agadez waar de elektrische gitaar, dankzij neokoloniale uitbuiting en ondanks de terreur van radicale religieuze puriteinen, is uitgegroeid tot hét symbool van vrijheid en rebellie.

Mdou Moctar bouwde zijn eerste gitaar zelf. De snaren maakte hij van de ijzeren remkabels van een verroeste fiets. De houten klankkast timmerde hij zelf in elkaar. Daarnaast ontwikkelde hij door zelfstudie een onorthodoxe speelwijze, waarbij hij zijn eeltige wijsvinger en duim met een ongekende snelheid langs de snaren klappert. Het leverde hem het label ‘gitaarvirtuoos’ op, een krachtterm die heden ten dage in het Westen door een licht aroma van uitgekauwde nostalgie en na-aperij wordt vergezeld. Mdou Moctar geeft de term een hernieuwde urgentie. Nog specifieker: de urgentie van de live improvisatie.

Kortgeleden schreef ik op deze plek al enthousiast over zijn jongste plaat Afrique Victime. Maar iedere opname van Mdou Moctars muziek is in feite een compromis: iets dat zijn zelfexpressie beteugelt. In 2022 is hij – op hoop van zegen – in Amsterdam, Eindhoven en Nijmegen te bewonderen. Zieltjes winnen doet hij het liefst oog in oog, in kleine zaaltjes.

Mdou Moctar speelt 4 april 2022 in Paradiso (Amsterdam), 5 april in de Effenaar (Eindhoven) en 17 april in Doornroosje (Nijmegen)