Een vriend van het volk

Is Jerry Springer een heilzame tv-therapeut of een gevaar voor de beschaving? Die vraag splijt Amerika. De populaire presentator, voorheen burgemeester van Cincinnati en begenadigd countryzanger, zit er niet mee: ‘God heeft(niet voor niets de afstandbediening geschapen’. ..LE IS ER NOG een manier om Jerry Springer te stoppen? De Amerikaanse amusementswereld houdt zijn hart vast. De Jerry Springer Show breekt alle records en overvleugelt sinds kort zelfs de talkshow van tv-tsarina Oprah Winfrey. Oprah zag de kijkdichtheid van haar immer politiek correctere show recentelijk met maar liefst een kwart slinken, terwijl Springers barokke rariteitenkabinet uit de onderbuik van het hedendaagse Amerika zich nog steeds in een groeiende kijkersgunst mag verheugen. Waar Oprah komt met stichtelijke onderwerpen als What can we learn from Steven Spielberg’s Amistad?, slaat Jerry Springer vernietigend toe met specials als ‘Ik ben zwanger van een travestiet’ of de zoveelste aflevering van het immer succesvolle Stripper Wars.

Tegelijk met het succes neemt de kritiek toe. Als we de tegengeluiden moeten geloven is de Jerry Springer Show een gevaar voor de beschaving zoals we die kennen. Granter Tinker, grand old man van omroepnetwerk NBC, noemde de Jerry Springer Show onlangs ‘een dieptepunt in de Amerikaanse tv-geschiedenis’. 'De show leeft op menselijke misŠre, of cre‰ert die’, aldus Tinker, die het Amerikaanse tv-establishment opriep om de krachten te verenigen en korte metten te maken met Springers grand guignol van op elkaar inhakkende ex-geliefden, orerende Ku Klux Klan-leden, Nation of Islam-aanhangers, strippende travestieten en wat dies meer zij. Tinker: 'Als de Jerry Springer Show niet gemaakt zou worden, zou er ook niemand naar kijken. Soms is het nodig gelijk naar de slang te lopen en zijn kop eraf te slaan.’
De oud-NBC-president was tot nu toe de felste, maar niet de enige hardvochtige criticus van Springers 'nauwelijks verhulde freakshow’. Ook The Washington Post riep reeds op tot wettelijke maatregelen om paal en perk te stellen aan 'deze vuiligheid’. Massacommunicatie-experts publiceren alarmerende studies waarin programma’s als de Jerry Springer Show worden bestempeld als oorzaak nummer ÇÇn van de vermeende voortschrijdende morele verloedering in de Verenigde Staten. Leo Brady, een massamedia-expert van de Universiteit van South Carolina, meent dat het kwistig gebruikte geweld in de Jerry Springer Show, zowel verbaal als fysiek, leidt tot 'kleine misvormingen van de persoonlijke psychologische fabriek’.
Toen Springer verleden jaar als politiek commentator werd gevraagd door het tv-station WMAQ in Chicago, nam anchorwoman Carol Marin, met vijftien Emmy Awards een levende legende in het Amerikaanse medialandschap, gelijk ontslag uit protest tegen de verloedering die Springer in haar ogen personifieert. Er kwam zoveel protest van zijn nieuwe collega’s in Chicago dat Springer er na twee weken zelf de brui aan gaf.
Kortom: Jerry Springer heeft met zijn show bereikt dat het liberale Amerikaanse volksdeel - waarvan hijzelf een meer dan bovenmatige representant is - schreeuwt om censuur en beperking van de vrijheid van expressie. Robert J. Thompson van het Center for Study of Popular Television riep in dat verband al op tot het bewaren van de kalmte: 'Iedere respectabele beschaving krijgt aan haar einde te maken met dergelijke sinistere circusactiviteiten’, zo meende hij.
SPRINGER ZELF blijft er stoãcijns onder. 'Geen onderwerp te onfatsoenlijk, geen individu te pathetisch voor deze show’, luidt zijn motto. 'Onze show gaat over buitensporige mensen in buitensporige situaties’, legt hij keer op keer geduldig uit. 'Als een moeder thuiskomt en haar zoon knuffelt, is dat heel mooi, maar het komt niet in onze show.’
Recent hoogtepunt van zijn show was de uitzending You Won’t Ruin My Relationship, waarin twee door dezelfde man bedrogen dames in vijf minuten tijd maar liefst zeven keer met elkaar op de vuist gingen, en de man in kwestie opbiechtte dat hij een vriend opdracht had gegeven zijn zwangere minnares in de buik te trappen, in de hoop op een spontane abortus. Springer sprak bij die gelegenheid de historische woorden: 'If a man tells another man to kick a pregnant woman in the stomach so she’ll lose her baby, he’s not a good father.’ 'Dat was een van mijn lievelingsuitzendingen’, zei Springer later. 'We bedenken die vechtpartijen niet van tevoren. Ze zijn spontaan en bieden toch leuk entertainment. Ik stel mensen nooit teleur.’
'Wat Jerry van de kijkcijfers heeft geleerd, is dat je niet laag genoeg kunt zinken’, zei een ingewijde in het Springer-kamp onlangs. Springer maakt er nooit een geheim van dat bij hem alleen het effect telt. 'Het is een show over buitensporigheid’, zei hij. 'Mijn show faalt als ik op een dag normaal gedrag op het scherm zou brengen.’ De Jerry Springer Show, aldus de presentator, biedt 'escapistisch entertainment’. Degene die het niet bevalt, hoeft er niet naar te kijken: 'God heeft niet voor niets de afstandbediening geschapen.’
MAAR ZODRA de kritiek begint te roepen om censuur, zoals Catherine Keijl toen zij Springer maart verleden jaar in haar eigen show te gast had, werpt Springer zijn stoãcijnse geamuseerdheid van zich af en reageert hij met een felle verdediging van de vrijheid van meningsuiting in Amerika. Die liefdesbetuigingen aan de Amerikaanse grondwet zijn meer dan doorvoeld.
Jerry Springer is een kind van Duitse joden. Zijn ouders hadden een schoenenwinkel in het Berlijn van Adolf Hitler. Jerry’s grootouders stierven in een concentratiekamp, zijn ouders wisten te ontsnappen en vestigden zich aanvankelijk in Londen, waar Jerry in 1944 ter wereld kwam. Toen Jerry vijf was, vertrok de familie naar Amerika. Springer kan in de overpeinzingen waarmee hij zijn show traditioneel eindigt, zijn befaamde final thoughts, op hartbrekende wijze verhalen over de ontroering die hem als emigrantenjongetje overviel toen hij bij aankomst van de boot in New York het Vrijheidsbeeld op Ellis Island ontwaarde.
In de Nieuwe Wereld probeerden Jerry’s ouders hun zoon te sparen voor de achter hun liggende gruwelen. Iedere verwijzing naar de nazi’s werd uit het huis geweerd. Vader en moeder Springer achtten zelfs The Sound of Music niet geschikt om door zoonlief te worden geconsumeerd, vanwege de daarin optredende nazi’s.
Springer zelf zegt dat hij een Brady Bunch-achtige, beschermde en zeer gelukkige jeugd genoot in Cincinnati, Ohio, een van de meest arische steden van Amerika, geboortestad van het platinablonde jarenvijftigidool Doris Day. Daar verdiende Jerry’s vader de kost met het opzetten van dieren. 'Soms nam mijn vader me mee naar de garage om met trots naar zijn auto te kijken’, zei Jerry in de final thought bij een recente, heftige uitzending van zijn show over neonazi’s in Amerika: ’(“Als de Duitsers komen, zijn we als eersten weg”, zei hij dan trots.’
NA EEN RECHTENSTUDIE in New Orleans, waar Jerry naar eigen zeggen voor het eerst kennismaakte met het ware, multiculturele Amerika, werd Springer enthousiast lid van de Democratische Partij. Hij werkte mee in de campagne voor het presidentschap van Robert Kennedy in 1968, vestigde zich na de moord op deze Kennedy als advocaat in Cincinnati, en kwam daar op 27-jarige leeftijd in de gemeenteraad, na eerst een vergeefse gooi te hebben gedaan naar een zetel in het Congres.
Springer was een politiek wonderkind, wonderbaarlijk alert en gezegend met een groot gevoel voor het betere populisme. Al snel werkte hij zich op tot vice-burgemeester. Het burgemeesterschap kon hem eigenlijk niet meer ontgaan toen hij in 1974 het slachtoffer werd van een seksschandaal. De Cincinnati Enquirer lanceerde een verhaal van een - niet bij name genoemd - gemeenteraadslid dat last met justitie had gekregen omdat er bij een gearresteerde prostituee uit Kentucky een door hem ondertekende cheque was aangetroffen. Springer moest het veld ruimen als vice-burgemeester, maar kwam in 1977 glorieus terug. Nimmer had een kandidaat voor het burgemeesterschap in Cincinnati zoveel stemmen gewonnen.
Springer was 33 toen hij het burgemeesterschap aanvaardde. Hij genoot een duizelingwekkende populariteit. De burgervader dook van tijd tot tijd op met zijn gitaar en bracht her en der in de stad een country & western-ballade ten gehore. Tijdens een concert van de Beach Boys in Cincinnati klom hij op het podium om mee te zingen met 'Good Vibrations’. Als het circus in de stad was, worstelde de burgervader even met de beer.
Zeer populair was ook Springers introductie van Switch Your Career Day, waarbij de burgers van Cincinnati een dag per jaar elkaars werk overnamen. Springer droeg het burgemeesterschap die dag over aan een buschauffeur, terwijl hij zelf achter het stuur kroop. Het was nog als burgemeester dat Springer zijn eerste ervaring in de media opdeed. Op een plaatselijk rock 'n roll-radiostation sprak hij drie keer per week een persoonlijke column in, over Elvis Presley, John Lennon en andere persoonlijke helden. Luisteraars uit die tijd verzekeren dat Springers gesproken essays soms regelrechte po‰zie waren.
Na een mislukte gooi naar het gouverneurschap van Ohio werd Jerry Springer in 1982 ingehuurd als presentator annex politiek verslaggever bij NBC-dochter WLWT-tv in Cincinnati. Al snel was hij de gezichtsbepalende anchorman van deze zender. Uiteindelijk volgde in 1991 een aanbieding om een show voor de gehele natie te verzorgen.
Daarbij zat Springer niet direct op het spoor van programma dat zo sensationeel mogelijk moest zijn. Integendeel, de show die hij maakte was aanvankelijk zelfs aan de zware kant te noemen. Er werden onderwerpen behandeld als het lot van de overlevenden van Waco, aidsslachtoffers en ander groot leed. Pas toen Jerry Springer in zee ging met een grote onafhankelijke producent kwam hij tot de formule van de huidige Jerry Springer Show: zo ordinair mogelijk, volks en gericht op maximale emotie in zo kort mogelijke tijd. Geraldo, Jay Leno, David Letterman, Oprah, Ricki Lake, Jenny Jones en al die andere concurrenten hadden het nakijken.
HET AMERIKA dat Jerry Springer laat zien is een rijk waar zaken als privacy in het geheel niet meer bestaan. Zaken die tot voor kort tot het allerbeslotenste persoonlijke universum werden gerekend, worden hier voor een immer joelende zaal vol opgewonden tieners in een paar minuten zonder enige vorm van gˆne opgebiecht, waarna de afrekening volgt. Springer zoekt telkens het scherpst van de snede. Critici schudden het hoofd over zo veel onverantwoorde confrontaties, en vrezen voor dodelijke slachtoffers.
Die vrees is niet geheel ongegrond. In 1995 kwam Jenny Jones met een show waarin een gast werd geconfronteerd met een liefdesverklaring van een homoseksuele man. De gast voelde zich zo vernederd dat hij daags na de uitzending zijn publieke aanbidder vermoordde. Bij Jerry Springer kwam het nooit zo ver. Wel wordt zijn show gekenmerkt door een niet-aflatende stroom vloeken, die allemaal door piepgeluiden worden overstemd, zodat de show af en toe klinkt als een op hol geslagen geluidsinstallatie.
De ware liefhebbers kunnen inmiddels in de videowinkel terecht voor Jerry’s cassette Too Hot For TV, een video die volgens de kritiek 'een walgelijke vertoning van de mensheid op zijn slechtst’ is. Afleveringen als My Sister Slept With My Three Husbands en Holiday Hell With My Feuding Family kunnen op deze cassette in volle glorie worden aangehoord.
Fysiek geweld is eveneens een regelmatig terugkerend fenomeen, maar ook daar lijkt Springer de boel goed in de hand te houden. Springer wijst er zelf op dat zijn publiek zich tot nog toe voorbeeldig heeft gedragen. 'In de duizend shows die ik gedaan heb de afgelopen vijf jaar was het niet ÇÇn keer zo dat de kids in de zaal het opnamen voor de racist, de vrouwenmishandelaar of de vrouw die haar echtgenoot bedriegt’, verklaarde hij in 1996. 'Iedere keer hebben de kids het bij het rechte eind. Ze begrijpen wat moreel acceptabel is en wat niet.’
VOLGENS SPRINGER en zijn medewerkers melden zich per week drie- tot vierduizend Amerikanen aan om hun hartsgeheimen te delen met Jerry en de ganse natie. Aan onderwerpen dus geen gebrek. Toch worden er regelmatig beschuldigingen geuit dat de Jerry Springer Show berust op bedrog. Veel mensen weigeren eenvoudigweg te geloven dat Jerry de camera’s richt op het echte Amerika, dat dit helse pandemonium van overwegend veel te dikke en immer vloekende racisten en echtbrekers uit het leven gegrepen is.
Springer houdt vol dat alles in de show authentiek is. Iedere gast van de Jerry Springer Show moet een contract ondertekenen. Degene die liegt in de show, moet opdraaien voor de productiekosten van de aflevering en kan bovendien rekenen op een schadeclaim van maximaal 80.000 dollar.
In 1995 kwam Springer in grote problemen toen vier leden van een comedyclub uit Canada wisten te infiltreren in een programma met de titel Honey, I Had Sex With The Baby-Sitter. Het gezelschap komedianten leverde zowel de vermeende echtbreker als de bedrogen echtgenote en de babysitter en kwam zeer authentiek over. Springer moest bekennen dat hij er ingetuind was.
De infiltranten toerden na hun daad in triomftocht langs elke talkshow in Amerika om te verklaren hoezeer de producenten van de Jerry Springer Show hun gasten beduvelen om tot een zo emotioneel mogelijke uitzending te komen. Tenminste, ÇÇn der producenten had er bij ÇÇn der Canadezen - toen deze voorgaf te twijfelen aan het nut van een publieke confessie - hartstochtelijk op aangedrongen toch naar de show te komen, met het verhaal dat het beter is iets op tv te bekennen dan thuis, daar thuis de gewelddadige reactie waarschijnlijk veel erger zou zijn. Niet ontkend kan worden dat daar een kern van waarheid in zit. Niettemin namen twee naaste medewerkers van de Jerry Springer Show na het schandaal ontslag.
De Canadezen werden aanvankelijk aangeklaagd voor een schadeclaim van 50.000 dollar, waarna de zaak uiteindelijk in der minne werd geschikt. Even zag het ernaar uit dat een en ander zou uitmonden in een vernietigend schandaal, met reminiscenties aan de landelijke controverse die Amerika in de jaren vijftig in de ban hield toen bleek dat er geknoeid werd met een al even populair quizprogramma.
Jerry Springer overleefde het schandaal echter. Als een soort apologie nam hij zijn eerste country & western-single op, getiteld Dr. Talk, waarin hij op ironische wijze begrip vroeg voor de moeilijke rol die hij op zich heeft genomen, als therapeut in het donkere hart van de Amerikaanse samenleving.
NEDERLANDSE Springer-fans kunnen al sinds jaar en dag terecht bij SBS6. Springer zelf twijfelt er niet aan of zijn methodiek zal straks over de gehele wereld navolging vinden. Televisie in de jaren negentig rekent af met de laatste restjes schuchterheid, en in het toekomstvisioen van Jerry Springer schreeuwt straks de gehele wereld zijn frustraties op prime time van zich af.
Het wachten is op de Nederlandse Jerry. Die zal niet eens zo eenvoudig te vinden zijn.