film: Alceste à bicyclette

Een wereld van ratten

Een aantrekkelijke jonge vrouw die even gemakkelijk Molière citeert als spreekt over ‘dubbele penetratie om acht uur ’s ochtends voor de camera’. Inderdaad, we leven in een buitengewoon tijdperk, zoals de gepensioneerde acteur Serge (Fabrice Luchini) verzucht in de nieuwe film Alceste à bicyclette.

Medium alceste a bicyclette 7

Zijn worsteling bestaat uit het vinden van schoonheid en waarheid in deze ‘wereld van ratten en vulgaire mensen’. Wanneer een oude acteursvriend, Gauthier (Lambert Wilson), op bezoek komt met een vaag plan Molière’s De misantroop op te voeren, en er ook nog een zwoele Italiaanse in het spel komt, openen zich nieuwe mogelijkheden voor Serge.

Zoals bij Molière staat het thema waarheid en leugen centraal in Alceste à bicyclette. Maar regisseur Philippe de Guay bouwt dat uit tot een slimme analyse van de werking van macht – in menselijke relaties, maar ook in het bredere culturele domein.

Gauthier lijkt het tegenovergestelde van Serge: de eerste een succesvolle soapacteur in een ziekenhuisserie, de tweede een man die ooit een natuurtalent op het podium was, maar die sindsdien vervuld van twijfel een teruggetrokken bestaan leidt in een vervallen landhuis in een dorpje op het Franse platteland. Serge’s haat jegens de moderne maatschappij kent geen grenzen; om een vuurtje te stoken in zijn vervallen woonkamer gebruikt hij bladzijden uit een van de scripts die hij regelmatig toegestuurd krijgt. En toch bestaat de mogelijkheid dat deze levenshouding een rookscherm is. Hoe lang houdt Serge zijn principiële weerstand tegen de oppervlakkigheid van de moderne cultuur vol? Zou hij ertoe in staat zijn zoals bij Molière verandering te bewerkstelligen door middel van de waarheid? Terwijl Serge en Gauthier worstelen met de antwoorden op deze vragen kristalliseren zich de vele charmes van De Guay’s film uit: comedy afgewisseld met filosofische bespiegelingen; slapstick, onder meer tijdens het fietsen over een dijk, gevolgd door visueel tamelijk statische, ritmische tekstrecitaties uit De misantroop; Franse chansons die het motief versterken van een op het oog lage cultuur die iets essentieels over het gewone leven vertelt.

Het tweespel tussen de soapster en de principiële acteur die alleen tevreden is met dingen van waarde vormt het brandpunt van de machtsstrijd. Wie het morele gelijk aan zijn kant heeft blijkt pas in de laatste scènes wanneer het stuk op de planken wordt gebracht. Eén van de twee vrienden moet in de rol van Alceste een toepasselijk bijvoeglijk naamwoord bedenken bij een zin waarin Molière zijn hoofdpersonage laat spreken over zijn haat jegens de mensheid. Wie deze haat correct kan omschrijven, zo lijkt de regisseur te suggereren, heeft niet alleen de kern van het stuk en het personage te pakken, maar ook de sleutel tot het begrijpen van de huidige tijd. Hoe valt er te leven in een samenleving waarin mensen elkaar in de sociale omgang ‘als wolven’ verscheuren? Vriendschap en humor lijken in ieder geval een beginpunt te vormen.

Regisseur De Guay creëert een prettige vaart in zijn vertelritme terwijl hij de visuele stijl bewust sober houdt. Dat laatste maakt de film sporadisch toch iets aan de saaie kant. Daar staat tegenover dat beide hoofdrolspelers voortreffelijk zijn. Deze spanning tussen vorm en inhoud, een kwestie waarmee met name Serge worstelt in zijn afkeer van de moderne cultuur, werkt ook op een zelfbewust niveau in Alceste à bicyclette. Want wat is nou ‘leuker’: zo’n spannende serie waarin een aantrekkelijke docteur de ene mooie vrouw na de andere redt, of Molière op klassieke wijze geacteerd door een pornosterretje-in-spe? Het is een dodelijk dilemma voor de mensen­hater.

Te zien vanaf 15 augustus