Een winnie krijg je niet zomaar weg

De enige solidariteitsbetuiging met Winnie Mandela kwam afgelopen maandag van Piet ‘Skiet’ Rudolph, de leider van een extreem- rechtse splintergroepering. ‘Er is’, zo schreef hij, ‘moed nodig voor het bekritiseren van politieke tegenstanders. Ik weet er alles van.’ Maar verder betuigde iedereen instemming met de beslissing van de president om de staatssecretaris van arts, culture, science and technology op straat te zetten. Terwijl vice- president Mbeki de ontslagbrief op haar ministerie liet bezorgen, rolden de eerste verklaringen van instemming uit de fax.

Zelfs mevrouw Mandela’s vroegere machtsbasis, de koepel van bewonersorganisaties Sanco, deelde de overwegingen achter het ontslag. En Harry Gwala, de tachtigjarige held van de militante jeugd en jarenlange steun en toeverlaat van Zuid-Afrika’s schaduwkoningin, had ‘begrip’. Ook Peter Mokaba, voormalig voorzitter van de ANC- jeugdbeweging en altijd wel ergens links of rechts op de foto naast Winnie Mandela, verklaarde zich afgelopen maandag akkoord met het besluit. Net als Tony Yengeni, de Westkaapse ANC-leider, die haar een dag eerder nog begeleidde op een tour door de zwarte woonoorden in een laatste poging het onvermijdelijke te voorkomen.
Achter de vermeende aarzeling om de staatssecretaris te ontslaan, ging in de afgelopen weken in feite een goed gecoordineerde campagne schuil met het doel om op het Uur U zo eensgezind mogelijk naar buiten te treden. Gwala’s 'begrip’ en de instemming van Mokaba en Yengeni moeten vooralsnog dan ook als een groot succes van deze door de president zelf aangevoerde campagne worden gezien. De beslissing stond al wekenlang vast, al sputterde vice-president Mbeki, die zijn positie mede te danken heeft aan de steun van Winnie Mandela, nog tegen.
Maar het is natuurlijk naief om uit Winnies huidige eenzaamheid de conclusie te trekken dat aan haar politieke loopbaan een einde is gekomen. Vooralsnog is haar aanhang gering, al schuilt er in ieder van ons in dit land nog altijd een kwartmaatje sympathie met deze tot gekte gedreven gespleten Moeder van de Natie.
Maar uiteindelijk verstaat zij de kunst de onvrede over het vooralsnog uitblijven van zichtbare veranderingen in het uitzichtloze bestaan van de miljoenen dak- en werklozen te vertolken. Haar scherpe aanval op het 'geldverslindende bezoek van de Engelse koningin’ aan Zuid-Afrika afgelopen zondag, ontlokte minutenlang juichkreten aan de drieduizendkoppige menigte.
Winnie Mandela’s politieke toekomst hangt dus niet af van de nasleep van de Stompie-affaire, de beschuldigingen van corruptie of een gedesintegreerde ANC- Vrouwenliga, waarvan zij het voorzitterschap bekleedt. En van ontslag uit de regering zal ze al helemaal niet wakker liggen. 'Voor dit nieuwe Zuid-Afrika heb ik mijn leven niet geruineerd’, riep zij een paar weken terug bij een begrafenis. Ze heeft dus niets te verliezen. Haar politieke winst echter kan in de toekomst liggen in een groeiende onvrede onder de massa’s, die zich aangetrokken voelen tot haar revolutionaire kretologie. Impliciete uitnodigingen om tot het met het ANC concurrerende PAC over te lopen, wijst ze verontwaardigd van de hand. Ze blijft voor het ANC a pain in the ass.