Een wonder!

Het was niet alleen de kersttijd. Het is al veel langer aan de gang. Jezusfiguren, de Here God, engelen en apostelen bevolken in toenemende mate het Nederlandse theaterpodium. De bijbel wordt door het toneel opnieuw ontdekt. Niet als een boek met voorschriften, maar als een onuitputtelijke bron van verhalen, thema’s en vooral: beelden.

Growing Up in Public maakte onlangs The Waste Watchers, een associatieve collage gebaseerd op het laatste avondmaal, dus over geloven en eten. Een voorstelling die het niet moest hebben van de beweringen die er (niet) over het geloof werden gedaan, maar die het publiek veel intuitiever probeerde te raken. Met het beeld van de ontblote rug van Paul Feld bijvoorbeeld, die ineengedoken voor een microfoon stond, zodat je zijn hoofd niet meer zag, alleen zijn schouders, badend in licht dat van boven kwam. Moeizaam vertelde hij over de helse fietstochten waarmee hij zijn lichaam afbeult, op zoek naar de innerlijke rust waar hij tegelijkertijd van wegvlucht. En ik maar hopen dat er vleugels zouden groeien uit die torsende maar verlichte mensenschouders.
De voorstelling Nazareth, Lourdes, Neerijnen van het ELS Theatercollectief (die rond Kerst en Oud en Nieuw te zien was in Amsterdam) begon met een heus passiespel in tableaux vivants. Gebracht met een melige knulligheid - ‘archaisch’ gekleed in een achterstevoren aangetrokken badjas in een onmogelijke pose stilstaan - maar ook met een ontroerende toewijding. In het donker van de blackouts tussen de afzonderlijke taferelen werden stilletjes de wonderen voorbereid. Toen het licht weer aanging, was het water in wijn veranderd en hadden de broden zich vermenigvuldigd.
Het bijbelse wonder waarmee The Waste Watchers begon, was geraffineerder en voltrok zich vlak voor de ogen van het publiek. Een van de spelers schonk een karaf water uit. Op het moment dat dit water in de glazen kwam, kleurde het rood. Een simpele goocheltruc misschien, maar net als de 'wonderen’ in het passiespel van ELS riep deze truc hetzelfde verlangen op. Het verlangen naar een werkelijk wonder, zo een waar de bijbel vol mee staat en waarvan we er momenteel best eentje kunnen gebruiken. Een kleintje maar, zoals een paar vleugels, of een huilend Mariabeeldje waarvan niet onmiddellijk het mysterie door de wetenschap wordt doorgeprikt. God zou met zo'n wonder ook zelf z'n voordeel kunnen doen, daar zou hij de mensen weer mee naar de kerk krijgen, oppert Piet, een van de personages in het tweede deel van de voorstelling van ELS. Dit was een komische scene die zich afspeelde in Lourdes, waar manke Piet de verlamde bezoekers van het bedevaartsoord een voor een in bad tilde.
De voorstelling van ELS is een drieluik, waarin de spelers geleidelijk aan dichter bij zichzelf komen, en daarmee ook dichter bij het publiek. In het derde deel van Nazareth, Lourdes, Neerijnenvertellen de spelers in hun eigen kleren en eigen woorden het verhaal van de kluizenaar Jozef van den Berg. Hij was ooit een succesvolle poppenspeler die in zijn voorstellingen zocht naar ultieme antwoorden en uitkwam bij de beslissing om het theater en zijn gezin te verlaten en de stem van God te volgen. In dit derde deel van het drieluik verwonderen de spelers van ELS zich om de radicale beslissing van iemand zoals hij. Kunnen we hem volgen? Is dit nou wat er met iemand gebeurt die werkelijk een goddelijk wonder ervaart? Daar was manke Piet uit Lourdes al bang voor. Een wonder zou zijn leven maar door elkaar schudden, zegt hij stoer. Maar hij huilt hartverscheurdend als hij zelf stiekem een bad neemt in het heilige water.
Beide stukken hebben veel te weinig voorstellingen gehad. Zonde.