Hoofdcommentaar: Kabinetsval

Een zegen voor het land

Operatie geslaagd, patiënt overleden. In minder dan honderd dagen hebben CDA en vooral VVD de nieuwe politiek een lesje geleerd en tot zwijgen gebracht. In minder dan honderd dagen toonden beroeps politici dat politiek wel degelijk een vak is dat niet zomaar door iedereen opgepakt kan worden. Met dank aan de LPF, die er op ongeëvenaard destructieve wijze in slaagde de glorieuze uitgangspositie waarin ze 15 mei geparachuteerd werd in de kortst mogelijke tijd te verspelen.

Niet alleen Ad Melkert zal de val van het kabinet-Balkenende een zegen voor het land vinden, al kwam het de voormalig lijsttrekker van de Partij van de Arbeid wel weer op kritiek te staan. De voormalige collega’s van Melkert in de VVD en het CDA zullen immers niet minder enthousiast zijn: de uitschakeling van de Lijst Pim Fortuyn ís een zegen voor het land.

Toch was het 15 mei zonneklaar: de verkiezingsuitslag en wat daaraan voorafging, leverde slechts één realistische regeringscoalitie op, die van CDA, VVD en LPF. In Nederland geen cordon sanitaire, zoals in België rondom het extreem rechtse Vlaams Blok. In Nederland kregen de 1,6 miljoen mensen die op de LPF stemden waar ze om vroegen: een kabinet waarin hun voorlieden vertegenwoordigd waren.

Daarom ook was het, met de kennis van nu, wijs dat de verkiezingen na de moord op Pim Fortuyn ondanks inspanningen van vrijwel alle partijen niet werden uitgesteld. Na beraad op het Catshuys met onder anderen Mat Herben en Winny de Jong, besloot het demissionaire paarse kabinet volledig aan de wensen van de LPF tegemoet te komen en de verkiezingen van 15 mei gewoon doorgang te laten vinden. Daardoor werd er weliswaar, in weerwil van de oproep van ex-premier Kok, niet met het hoofd gestemd maar met het hart, waardoor voor vooral de LPF de uitslag buitengewoon geflatteerd werd, maar het gaf de nieuwe politieke volksbeweging wel een mogelijkheid zich te bewijzen. Mensen die fatsoenlijke politici jarenlang ruzie makende zakkenvullers noemden, kregen in het kabinet niet alleen een stem, maar ook een paar zetels.

Met de intrede van het LPF-smaldeel in de politiek werden al die vooroordelen bevestigd: het persoonlijke werd politiek, eigen gewin ging vóór het landsbelang. De vorige week afgetreden minister Heinsbroek, lange tijd hoop in bange dagen voor de rommelende LPF-achterban, placht in de tijd dat hij zich bezig diende te houden met de Nederlandse handelsbelangen zelfs berekeningen te maken van de politieke kansen voor een partij met hem als lijsttrekker wanneer hij het kabinet voortijdig naar de afgrond zou helpen. Met zijn Lijst Nieuwe Politiek kan hij bij de verkiezingen van 22 januari laten zien of deze berekeningen hout sneden.

Een illusie armer bereiden de erfgenamen van Pim Fortuyn zich ondertussen voor op een rol in de oppositie. CDA en VVD lijken vastberaden samen door te willen regeren en als het die partijen lukt bij de verkiezingen een parlementaire meerderheid te krijgen, dan is dat inderdaad de meest voor de hand liggende co alitie. Het Strategisch Akkoord zal na het vertrek van de LPF en de straks ongetwijfeld andere verhoudingen in de coalitie evenwel moeten worden aangepast. Dit overigens ongeacht de uitlatingen van de CDA-fractie leider die het werkstuk van Piet Hein Donner liefst tot inzet van zijn CDA-campagne zou maken.

Dan is veel weer bij het oude. De vreugdestemming binnen de oude politiek moet er echter niet toe leiden dat de vernieuwings pogingen die na 15 mei in alle politieke partijen op gang kwamen, nu worden teruggedraaid. De volksopstand die Nederland dit jaar in de greep had, ging namelijk wél ergens over. De Partij van de Arbeid, die bij de aanstaande verkiezingen letterlijk en figuurlijk weinig te verliezen heeft, gaat voortvarend te werk met de keuze voor een nieuwe lijsttrekker. Hoewel voor CDA en VVD buiten kijf staat dat Jan Peter Balkenende en Gerrit Zalm nummer één van de lijst zullen worden, neigen die partijen ondanks beloftes aan de achterban nu alweer naar oud-politieke methodieken om de rest van de kandidatenlijst in te vullen. VVD-voorzitter Bas Eenhoorn vertelde op Radio 1 dat hij zijn lijstje al bijna rond had. De leden van zijn partij mogen aan dit lijstje dan nog slechts hun goedkeuring geven.

Maar de opstand van 15 mei ging niet alleen over de wijze waarop partijen hun politieke vertegenwoordigers kiezen of, meer in het algemeen, over de politieke cultuur. Kiezers lieten ook weten genoeg te hebben van een in hun ogen slap of tenminste halfhartig integratie- en vreemdelingenbeleid, van een groeiend gevoel van onveiligheid en van verwaarlozing van de publieke sector. Als demissionair minister Nawijn lijsttrekker wordt namens de LPF, dan staat het buiten kijf dat in de campagne zijn stokpaardje aan bod zal komen. De veiligheid is ondertussen in goede handen bij Gerrit Zalm, die gezegd heeft dat dit thema voor hem centraal staat. De publieke sector, en dan in het bijzonder de problemen in het onderwijs en de wachtlijsten in de zorg, waar LPF-minister Bomhoff op onconventionele wijze mee aan de slag ging, dreigen na de liquidatie van de LPF en met Gerrit Zalm en Hans Hoogervorst op de staatskas een ondergeschoven kindje te worden. Het is aan het CDA ook deze roep van de kiezer ernstig te nemen.