FILM Indiana Jones

EEUWIG JONG

Indiana Jones and the Kingdom
of the Crystal Skull

Quizvraag: welk Kuifje-album vormt de basis voor het verhaal dat regisseur Steven Spielberg vertelt in de nieuwste aflevering van zijn Indiana Jones-serie? Het antwoord moet ik u voorlopig schuldig blijven, want het verklappen ervan zou een groot deel van het plezier teniet doen dat te beleven valt aan The Kingdom of the Crystal Skull. Toch is het boeiend aan Kuifje te denken tijdens het zien van de nieuwe Spielberg. Niet alleen werkt de regisseur momenteel aan een speelfilm over Hergé’s beroemde stripheld, ook lijkt een van de hoofdrolspelers in Crystal Skull, Shia LaBeouf, in de rol van de rebelse Mutt Williams, sprekend op Kuifje. Verder is Kuifje/Indy/Mutt een spielbergiaans personage bij uitstek: moreel vlekkeloos, altijd in voor een exotisch avontuur, eeuwig jong en eeuwig op zoek naar een gezin.
Het is eind jaren vijftig. Avonturier en archeoloog Indiana Jones, tijdens de Tweede Wereldoorlog een geallieerde spion, komt oog in oog te staan met een stel sovjetboeven onder leiding van de maniakale Irina Spalko, prachtig gespeeld door Cate Blanchett. Inzet: een kristallen schedel die de bezitter magische krachten zou geven én de weg zou wijzen naar een mythisch Maya-koninkrijk. Professor Indy staat uiteraard midden in het avontuur, vergezeld door de jonge, rebelse Mutt, zijn moeder Marion (Karen Allen) en de verraderlijke (of toch niet) Mac (Ray Winstone).
Na de meesterlijke actiefilm Raiders of the Lost Ark (1981), de fantasy-avonturenfilm Temple of Doom (1984) en de oorlogsfilm The Last Crusade (1989) is Crystal Skull vertrouwd terrein voor Spielberg. Het is een genrefilm in de beste traditie. Net als de Star Wars-serie van zijn vriend en collega-movie brat George Lucas, is Spielbergs Indiana Jones-serie een liefdevol huldeblijk aan en hunkering naar de oude matinee-serials, met verhaalconventies als de cliffhanger waarin de traditionele held à la Flash Gordon en Buck Rogers grote gevaren trotseert. Door juist dit soort genreregels past acteur Harrison Ford, die ‘te oud’ zou zijn, nog altijd perfect in de rol. Indy was altijd veel te oud. Dat was juist de bedoeling: de stoffige professor die zijn eigen avontuurlijke instincten tegen wil en dank volgt. Juist dat hij kwetsbaar is – een intellectueel en ook nog ‘te oud’ – maakt hem tot een romantische held.
Maar ‘te oud’ heeft ook een diepere betekenis. Spielbergs oeuvre toont een hunkering naar vroeger, naar de pure onschuld van het kind. Crystal Skull is van begin tot eind een verhaal over het eeuwige kind en het ideale gezin. Of juist de onmogelijkheid ervan. Dat past in Spielbergs recente werk, waarin hij het ‘eeuwig jong en gelukkig’ steeds meer ter discussie stelt, niet alleen in serieuze films als Schindler’s List (1993) en Munich (2005), maar ook in genrewerk als A.I. (2001) en War of the Worlds (2005).
Voorbeeld: in Munich staat de Israëlische agent Avner ’s avonds ergens in Europa te staren naar een etalageraam met daarachter een reclameset voor een keuken – symbool voor de geborgenheid van het gezinsleven. In Crystal Skull een soortgelijke onvergetelijke, angstwekkende scène: Indiana belandt in een ‘dorpje’ ergens in een woestijn in Amerika. Hij gaat een huis via de keuken binnen. Hij hoort zachte muziek en ziet: een gezin van plastic poppen. Het blijkt een locatie voor nucleaire tests te zijn. Dan explodeert een atoombom. We zien de lachende poppen, het ideale gezin, verdampen in het allesvernietigende vuur. Indy overleeft door zich in een ijskast te verstoppen. Alsof hij een jongetje is.

Nu te zien