Einde aan het krekelen

São Paulo - Alles bij elkaar opgeteld had meneer Jovelino Nunes Batista negen miljoen hectaren grond. Dat is meer dan twee keer Nederland, gelegen in de Braziliaanse Amazone-provincie Pará. Die grond werd opgedeeld en verkocht en op de papieren van de nieuwe eigenaren kwam de naam ‘Batista’ te staan, als rechtmatig voormalig eigenaar.
Maar meneer Batista heeft helemaal nooit bestaan. Er is geen geboorteakte, geen doop, geen overlijdensakte van de man te vinden. Hij bestaat alleen als spookeigenaar, zoals eigenlijk de hele gemeente São Félix do Xingú een spookgemeente blijkt te zijn. Op de kaart bestaat de gemeente uit iets meer dan acht miljoen hectaren, maar São Félix heeft er volgens de verschillende eigenaarspapieren wel 22 miljoen. Wie land heeft, heeft macht in Brazilië, al is het op papier. Je kunt er bijvoorbeeld geld mee loskrijgen bij de bank.
Die papieren zijn nog een verhaal apart. Ze geven de naam aan een Braziliaanse specialiteit: grilagem de terra, het 'verkrekelen’ van grond.
Dat werkt als volgt: je zoekt een corrupt kantoor dat aan grondregistratie doet. Dat kantoor zet de nodige stempels op de papieren. Die papieren verklaren dat jij, meneer De Vries, de grond hebt gekocht van João, die het weer gekocht heeft van Pedro en die weer van Manè, die het ten slotte van de koning van Portugal heeft ontvangen. Dan stop je de papieren in een la, voeg je wat krekels toe en gun je hen wat tijd. De insectjes blijken de juiste gele kleur aan het papier te geven, waardoor het papier 'authentiek’ oogt.
Daar trappen de autoriteiten niet langer in. Dat deden ze natuurlijk nooit, maar de politieke wil om iets aan het 'verkrekelen’ te doen ontbrak tot voor kort. In Pará, de provincie waar de krekelpraktijken het extreemst zijn, is in augustus een ongekende mep uitgedeeld aan illegale grond toe-eigeningen: ruim 5500 grondregistraties zijn als 'irregulier’ aangemerkt. Samen beslaan ze negentig procent van de hele provincie (110 miljoen hectaren).
Het Openbaar Ministerie gaat de criminele gevolgen van het 'verkrekelen’ onderzoeken. Waar meer gekrekeld wordt, blijken de ontbossingscijfers het hoogst van Brazilië te zijn. In het zuiden van Pará, waar de gemeente São Félix do Xingú ligt, heeft al een gigantische kaalslag plaatsgevonden. Het hout is verkocht en op het gras grazen koeien, aangekocht met overheidssubsidies. De 'eigenaren’ van hun weiden moeten tot hun schrik (en woede) hun recht op het voormalige regenwoud bewijzen.