Reportage Hartlepool, een vervallen kiesdistrict

Eindelijk een politicus van dichtbij

Peter Mandelson is de nieuwe handelscommissaris van de Europese Unie. In zijn kiesdistrict Hartlepool, een stad in de overgang tussen industriële en dienstverlenende economie, vechten Labour en Liberal Democrats nu om het muitende electoraat.

HARTLEPOOL – «Definitely soft Labour!» Jody Dunn, de 35-jarige kandidate voor de Liberal Democrats in de Engelse havenstad Hartlepool, heeft net een gesprekje gevoerd met een trimmer die zijn rekoefeningen voor zijn huis aan de Tharnston Road had onderbroken om de sociaal-liberale boodschap aan te horen. Hij stemt normaal gesproken Labour, maar is door al het oorlogsleed aan het twijfelen geslagen. Misschien gaat zijn stem bij de tussentijdse verkiezingen op 30 september wel naar Dunn. Een lokale partijactivist noteert de goede tijding op de kieslijst.

Het canvassen in West Park verloopt beter dan een paar dagen geleden, toen Dunn haar eurofiele visioenen probeerde over te brengen op ongedurige, half aangeklede en in kennelijke staat verkerende stembusnihilisten, vergezeld door ongemuilkorfde rottweilers. Op deze winderige dinsdagavond is het zwevende electoraat echter goedgemutst wanneer Dunn van deur naar deur huppelt. Een schichtige punker leert hoe stemmen per post werkt, een kiezer van de United Kingdom Independent Party (UKIP) stopt even met het sleutelen aan zijn Fiat Punto om te worden ingewijd in de wereld van tactisch stemgedrag, en een ouder echtpaar krijgt de belofte dat Dunn persoonlijk de oranje verkiezingsposter van de ramen komt halen in geval van verlies. Slechts de BBC-cameraman wekt argwaan.

Een vrouw van een politieagent is zelfs gelukkig met het hoogwaardige bezoek: «Eindelijk zie ik een politicus van dichtbij!» Dunns voorganger, de net afgetreden Peter Mandelson, is ook in deze tuinwijk geweest, maar hij stond op een omgebouwde Volkswagen Camper te zwaaien alsof het de opnamen betroffen voor de reality-show I’m a Celebrity – Get Me Out of Here!

Voor Peter Benjamin Mandelson was Hartlepool niet alleen geografisch een eind weg van Londen (4,5 uur reizen, waarvan het laatste stukje met de boemel zonder eersteklas compartiment) maar ook levensbeschouwelijk. Opgegroeid in salonsocialistisch Hampstead bevond hij zich opeens in een stad waar het stemmen op Labour ook een praktisch motief had. Voor de Eerste Wereldoorlog was Hartlepool zelfs de derde haven van het Verenigd Koninkrijk, profiterend van de mijnbouw iets verderop landinwaarts. Op Labour stemmen was een gewoonte die eind jaren vijftig kortstondig werd onderbroken toen de Hartlepudlians de observatie van de conservatieve premier Harold McMillan deelden dat het land er nog nooit zo goed bij had gelegen. De sluiting van de mijnen betekende decennia later een ramp voor Hartlepool. «How many people can be sacked in Hartlepool?» werd beeldspraak. Het landschap van verwaarloosde loodsen en dokken vormde slechts inspiratie voor iemand als Ridley Scott, die hier studeerde. Zijn vervreemdende film Blade Runner, met Harrison Ford en Rutger Hauer, is hier ontstaan. De economie drijft nu vooral op de import van auto’s, al heeft de helft van de huishoudens er geen. Men heeft hier sowieso weinig om mee te pronken. Bekende burgers? De gitaristen van Fleetwood Mac en Iron Maiden komen hier vandaan. Meatloaf wilde zich er vestigen, maar kon geen vrijstaand huis vinden waar hij ongehinderd feesten kon houden, zodat Hartlepool voorlopig koploper blijft op de lijst van steden met de stilste nachten van het koninkrijk.

Mandelson volgde hier in 1992 de steenkoolsocialist Ted Leadbitter op, die Hartlepool 28 jaar had vertegenwoordigd in Westminster. De meesterstrateeg van New Labour dankte deze veilige zetel aan Tony Blair, die het nabijgelegen Sedgefield representeert. Een potentiële concurrent van Mandelson werd door Blair benaderd met de woorden: «I have this friend who needs a seat.» De rest volgde vanzelf. Mandelson – «Peter de Grote» voor Blair, «The Prince of Darkness» voor het Labour-kader en «Mandy» voor de rest van het land – werd na de verkiezingen van 1997 minister zonder portefeuille, een betrekking die hem op het lijf geschreven was, niet alleen omdat hij geen geld ter beschikking had, maar ook omdat hij als geboren samenzweerder achter alle gordijnen die Westminster rijk is actief kon zijn. De twee daarop volgende ministerschappen, Handel en Noord-Ierland, moest hij wegens vermeende corruptie opgeven.

Dit alles betekende dat de bewoners van Hartlepool hem vaker in de krant zagen dan in het echt. In 2003, toen hij weer een «gewoon» kamerlid was, vertegenwoordigde hij Hartlepool in Qatar, Moskou, Warschau, Madrid, Berlijn, Indonesië, Maleisië, Thailand en Singapore. Zijn Georgiaanse onderkomen aan Hutton Avenue had iets van een vakantiehuisje. Een afspraak met stamgast Benny van de pub Buffalo’s viel eens in het water omdat Mandelson was vergeten dat de deuren van het Civic Centre waar hij kantoor hield op zaterdagochtend gesloten waren.

En toch zullen de Hartlepudlians de man die ze twee keer met een comfortabele meerderheid hebben gekozen niet licht vergeten. Bij de promotie van het lokale voetbalteam, waar Brian Clough ooit zijn trainersloopbaan begon, naar de tweede klasse hield een onwennige Mandelson een redevoering waarin hij de prestatie tot hilariteit kenschetste als «the ice on the caking». Eerder in dat seizoen speelde Hartlepool United tegen Burnley. Mandelson ontwaarde daar zijn vrienden Tony Blair en Alastair Campbell. Getooid in een Harry Potter-achtige Hartlepool-sjaal liep hij op de twee af. Bij het passeren van het vak met Burnley-supporters klonk het massaal: «Who’s the plonker (pik — pvij) in the scarf?»

Maar Mandelson zal toch vooral worden herinnerd als de man die ervoor heeft gezorgd die Hartlepool onvoorzien een bijnaam heeft gekregen: Guacamoleville. Tijdens de verkiezingscampagne van 2001, zo gaat het deels apocriefe verhaal, kocht Mandelson fish-’n-chips. Zijn oog viel daarbij op een groen goedje in de vitrine. Of hij ook wat van die guacamole mocht. Met grote ogen keek de verkoper hem aan. De klant had de gestampte erwten aangezien voor een subtiel bereide avocado.

Een ander verhaal is de politieke erfenis van Mandelson. Vol vertrouwen besloot de regering-Blair de bewoners van Hartlepool hun burgemeester te laten kiezen. Het bedrijfs ongelukje in Londen, waar rebel Ken Livingstone de officiële Labour-kandidaat versloeg, zou een vergissing zijn geweest. Groot was de schok toen de Hartlepudlians in mei 2002 kozen voor Stuart Drummond, de mascotte van Hartlepool United die in een apenkostuum campagne had gevoerd, een verwijzing naar een legende. Tijdens de oorlog met Napoleon verging een Frans schip in een sneeuwstorm voor de kust. De enige overlevende was een in militair kostuum gestoken aap. De beschonken vissers dachten dat het een spion was en hingen het dier, na een strand tribunaal, op aan de hoogste mast. Monkey Major Drummond had gratis bananen voor schoolkinderen als voornaamste programmapunt, een soort compensatie voor de schoolmelk die door toenmalig onderwijsminister Margaret Thatcher in de jaren zeventig was afgeschaft.

«Mandelson was helemaal niet blij met me», herinnert de in drie delen gestoken Drummond (30) zich. «Ze wilden kiezen voor een eigen kandidaat en niet een crony van Tony.» Van die bananen is weinig terechtgekomen, maar volgens de voormalige cruiseschipkelner zijn de straten van de stad onder zijn bewind schoner geworden.

Het ressentiment jegens de hoofdstad heeft ertoe geleid dat de prelude van de tussentijdse verkiezing bij de vier grote partijen ging over de vraag: hoe kom ik zo lokaal mogelijk over? Labour gooit met accountant Iain Wright (32 jaar, drie kinderen) hoge ogen, want hij is in Hartlepool geboren en in zijn vrije tijd is hij er actief als raadslid. Ook UKIP-kandidaat Stephen Allison (44, twee kinderen) was hier raadslid en na het openbaar maken van zijn geboorteakte is men ervan overtuigd dat deze management-consultant een authentieke Hartlepudlian is, dit in tegenstelling tot talkshowgastheer en UKIP-ster Robert Kilroy-Silk.

Met Jody Dunn ligt het lastiger. Zij is opgegroeid in Londen, maar woont in Gainford, een paar mijlen verderop. Dat Dunn een appartement heeft gehuurd in Hartlepool weerhield haar naaste concurrent Wright er niet van om haar een plattegrond van dit stadje te overhandigen. De Conservatieven kwamen op het allerlaatste moment aanzetten met ondernemer Jeremy Middleton (43, drie kinderen) uit Newcastle, die miljonair is geworden dankzij privatiseringen van nutsbedrijven, waaronder het waterbedrijf van Hartlepool. De mededeling op het pamflet dat zijn bedrijf HomeServe ook loodgieterswerk doet, bracht tientallen inwoners van Hartlepool ertoe de partij hun stem aan te bieden in ruil voor het schoonmaken van de geiser of het repareren van de afvoer.

Stap twee is het vinden van lokale thema’s. Vooral voor de kleine partijen bleek dit een interessante uitdaging. De Groenen pleiten voor de sluiting van de kerncentrale. Respect krijgt steun van een vrouw uit de streek die haar zoon in Irak heeft verloren. Een ex-soldaat van het National Front wil af van de 370 moslims, 144 hindoes en 32 sikhs die zich onder de 88.612 inwoners schuilhouden. De Socialist Labour Party van lijstduwer Arthur Scargill, King of Old Labour, wil de mijnen heropenen. De English Democratic Party teert op het anti-Schotse sentiment in Noordoost-Engeland. De Monster Raving Loony Party zit in een dip nadat Drummond nee heeft gezegd tegen de kandidatuur. En dominee Dick Rogers van de Common Good Party wil zich voor de jongeren van Hartlepool inzetten zoals hij dat in 1986 heeft gedaan voor de Russische dichteres Irina Ratysjinskaja, voor wier vrijlating hij zichzelf 36 dagen lang had opgesloten in een kooi.

De Conservatieven ontdekten dat vijf jaar na het ophangen van de aap de pier was ingestort. Na een heroïsch optreden in The House of Commons keerde de afgevaardigde van Hartlepool indertijd met een buidel geld terug. De succesvolle loodgieter Middleton ziet hier voor zichzelf een taak weggelegd.

Desondanks zullen de Conservatieven de strijd om het brons waarschijnlijk verliezen van de UKIP, die tijdens de Europese verkiezingen achter Labour op de tweede plaats eindigde in Hartlepool. In sommige buurten kreeg de partij een derde van de stemmen.

Om de eurosceptische gevoelens van de Hartlepudlians waar nodig aan te wakkeren, heeft de partij voor het schrijven van haar verkiezingsprogramma blijkbaar een bezoek gebracht aan het Hartlepool Museum, onlangs nog uitgeroepen tot de beste attractie van Northumbria. In 800 bleek de stad te zijn platgebrand door de Denen, in 1322 lag ze onder vuur van plunderende Schotten, en in beide wereldoorlogen waren het de Duitsers die de stad respectievelijk vanaf de zee en vanuit de lucht aanvielen. En dan worden de vijandige Picten en de Hertog van Alva niet eens vermeld. Dat in 1878 de Poolse jood Michael Marks hier als politiek vluchteling aan land kwam en grondlegger zou worden van Marks & Spencer ontbreekt eveneens in deze geschiedschrijving. «Maar we zijn helemaal niet tegen Europa», zo verduidelijkt Allison, ex-lid van zowel Labour als de Conservatieven in het UKIP-kantoor, dat met alle Union Jacks en ponden op de gevel meer wegheeft van een jubilerend bankfiliaal. «Neem de Nederlanders. We kunnen hier niet zonder ze», aldus de lijsttrekker, doelend op Brits-Nederlandse bedrijven als Heerema, Corus en Shell die hier veel werk verschaffen. «We zijn alleen tegen een politieke unie en de Spanjaarden die de zee hier leegvissen.»

Een succesje heeft de UKIP al geboekt: de Europese vlag op de kerktoren is verwijderd. Allison is overigens evenzeer gekant tegen George Bush jr. met zijn protectionisme waar de staalindustrie onder lijdt en zijn voornemen om verroeste «ghost ships» vol asbest en pcb’s vanuit Virginia door het Nederlandse ITC ter ontmanteling naar Hartlepool te laten slepen.

De UKIP kan haar naam hier evenwel beter veranderen in de Hartlepool Independence Party (al kan de daartoe leidende afkorting tot verwarring leiden bij de kiezers), want de partij hekelt vooral de almacht van de rijksambtenaren en de «arrogantie» van New Labour met haar «vriendjespolitiek» die er zelfs al toe zou hebben geleid dat de Hartlepool Mail onder de nieuwe hoofdredacteur tot een soort Hartlepool Mandelson verworden is. Om van New Labour af te komen moeten de Ukip ianen uitgerekend stemmen op de eurofiele Liberal Democrats van Dunn, zo leren de laatste cijfers van gokkantoor William Hill.

Het belooft een nek-aan-nekrace te worden tussen Dunn en Wright. De half-Finse Dunn is een kandidate zoals alleen de Liberal Democrats die kunnen selecteren: deze moeder van vier kinderen spreekt zeven talen (waaronder Nederlands, een erfenis van haar werk bij het Europees Parlement), was ooit deejay, won de Europese debatkampioenschappen, heeft de bruine band in judo, schrijft gedichten en publiceert boeken over echtscheidingen. Ze weet zich omringd door tientallen partijmensen, van vrijwilligers tot kamerleden, van gemeenteraadsleden tot de boeddhistische Lord Avebury, die in 1962 een tussentijdse verkiezing won in het Zuid-Londense Orpington.

Tussen het belletje trekken in Suburbia door mag Dunn nog vijftien minuten, inclusief applaus, op de partijconferentie in Bournemouth spreken. «Maar als ik het over Hartlepool heb, mag de BBC het niet uitzenden. De regels rond de zendtijd voor politieke partijen zijn pijnlijk ironisch», zegt ze, omringd door lelies, in haar werkkamertje.

Behalve het feit dat ze geen echte Hartlepudlian is, heeft Dunn nog een nadeel: ze is advocate. Sterker, Labour heeft ontdekt dat ze vier jaar geleden een heroïneverslaafde in de rechtszaal pro deo heeft bijgestaan. «Ze is soft on drugs», concludeerde Wright, «en dus on crime.» Om de argeloze burgers te waarschuwen voor het gevaar van een veredelde burger oorlog als Dunn hun afgevaardigde wordt, belegerde Labour het kantoor van de LibDems. De politie moest de sociaal-democratische klokkenluiders verwijderen. De spandoeken werden vervolgens opgehangen voor de ramen van een bouwval aan de andere kant van de straat, waar het winkelaanbod vooral bestaat uit begrafenisondernemingen, schadeletseladvocaten en liefdadigheidswinkels. Om te laten zien dat haar offensief tegen criminaliteit geen verkiezingsstunt is, organiseert Labour verkennende «Freedom from Fear»-ritten door de stad en heeft het een «Shop a Job»-telefoonlijn in het leven geroepen, waardoor de partij als een front office voor de politie is gaan fungeren. Het liefst had de partij «Robocop» als kandidaat gehad, zoals de burgemeester van het naburige, maar toch te ver weg gelegen Middlesbrough wordt genoemd.

De in tussentijdse verkiezingen gespecialiseerde LibDems kunnen niet achterblijven en beloven «tough on crime» te zijn. Hard nodig, omdat de criminaliteit zou zijn verdrievoudigd in de tijd dat Mandelson vrede stichtte in Belfast en Londen opscheepte met de Millennium Dome. Er is geen pamflet zonder foto van een zorgelijke community support officer van het lokale politiekorps.

«Tja, als ik de partijen moet geloven, bevinden we ons hier in Soedan», aldus een geërgerde burgemeester Drummond, die op vakantie is tijdens de verkiezingen en niet weet op wie hij gaat stemmen, als hij al gaat stemmen. Hij vindt dat de partijen te weinig de goede dingen van Hartlepool benadrukken. Hij doelt daarbij op de Marina, het oude havengebied dat de laatste decennia is getransformeerd tot een wijk vol appartementen met Labour-posters, exclusieve restaurants en modieuze winkels waar Jodie Kidd en Madonna al eens kleren hebben gekocht. En er komt nog zo’n mooi project in de tweede haven, het Headland waar onder meer de Rotterdamse stadsontwerpers van West 8 aan willen meebouwen. «Een concrete erfenis van Mandelson kan ik me niet zo snel voor de geest halen, maar het zou me niet verbazen als hij hier achter de schermen aan heeft gewerkt. Ga er maar eens kijken», adviseert Drummond.

De weg naar de Marina leidt langs de Britannia Close, Fleet Avenue en Admirals Way. Tegenover een stenen standbeeld van Napo leons aap bevindt zich restaurant Krimo’s. Op het menu staat «krab met avocadosalade en mango dressing». Inderdaad. Definitely New Labour.