Eindeloze verbeelding

Hij is in al zijn vezels een Italiaan van buiten de stad. Hij is klein van stuk. Hij heeft een hoofd als een Etruskische landbouwer en de mimiek van een middeleeuwse marskramer. Hij kan als vijftiger druk, ongecontroleerd en onsamenhangend zijn als een overactief kind en dan vreemd genoeg de melancholie van een honderdjarige uitstralen. Hij is nooit alleen. Hij wordt altijd omgeven door zijn aanhang, die bestaat uit gezins- en familieleden, maar ook uit bevriende acteurs en muzikanten. Hij maakt al films sinds de jaren zestig.

Films die je experimenteel en avant-gardistisch moet noemen en die met zeer schrale budgetten zijn gemaakt. Er bestaat nauwelijks een publiek voor en er is nauwelijks geld voor, maar toch is deze wonderlijke kleine en innemende tovenaar erin geslaagd om een uiterst imposante en substantiële filmografie bij elkaar te draaien. En zo'n lijstje met titels zegt dan nog heel weinig over zijn onmogelijke productiviteit.
Zo maakte hij twee decennia geleden bijvoorbeeld een film over een groep vrouwen en hun onderlinge relaties, die niet minder dan twaalf uur duurde. Niet al zijn films zijn zo lang, maar wel bestaan ze vaak uit diverse delen, waarbij ieder afzonderlijk deel de lengte van een volwaardige speelfilm heeft. Zijn films komen bijna organisch tot stand. Zijn laatste project bestaat bijvoorbeeld uit een drieluik dat al reizende en improviserende tot stand is gekomen. Om nog enig geld voor zijn marginale en zelden op waarde geschatte films te verwerven, trekt hij met zijn gevolg als een zigeunerfamilie langs internationale filmfestivals. Tijdens zo'n bezoek aan een festival laat hij niet alleen werk in wording zien met levende muziek, maar draait hij tussen de vertoningen door ook nieuwe scènes voor zijn film.
Twee jaar geleden filmde hij ook in Roterdam. Vorig jaar was het Rotterdam-materiaal in een onvoltooid gedeelte met live begeleiding te zien en dit jaar was het hergemonteerd en definitief op zijn plaats gezet in het eerste deel, dat nu ook voorzien is van een geluidsspoor op de film. Twee delen waren gelukkig nog in hun fase van naderende voltooiing, want de live begeleiding van de films is een aanstekelijke en feestelijke gebeurtenis. De muziek is een hoogst eigenaardige mengeling van klassieke kamermuziek (piano en sopraan met liederen van onbekende zeventiende-eeuwse Italiaanse meesters, maar ook Schubert), spreekgezangen (met een mix aan teksten van zorgvuldig gekozen Baudelaire tot en met at random verzamelde toevalsteksten) en zelfgemaakte wereldmuziek. Een onverklaarbare samenhang zorgt voor een eigenaardig beheerst klankbeeld, dat ondanks de gevaarlijke vermenging van strijdige muzikale chemicaliën nergens ook maar in de buurt van een explosieve kakofonie komt.
Door de nomadische werkwijze zijn de muzikanten en acteurs op het podium ook de hoofdrolspelers in de geprojecteerde film. In fraaie lichte en messcherpe 35mm-beelden zijn de improvisaties op een veelheid van locaties vastgelegd. Middels een verrassende montage wordt een sprookjesachtig verhaal over zeemeermannen en -vrouwen die aan wal gekomen zijn om zich te verbazen over de wereld tot een burlesk essay over een verdwijnend Europa. Een Europa waar ridders en jonkvrouwen al heel lang niet meer op hun plaats zijn, maar waar ook de boeren en andere plattelanders uit hun eeuwenoude landschappen zijn verjaagd.
Voor bij elkaar gebedelde films bevatten de beelden soms een opmerkelijk hoge production value (een Hollywood-term die aangeeft hoe duur een beeld eruitziet, geheel losgezien van wat het feitelijk heeft gekost). Zo bevat de film prachtige close-ups van de befaamde Portugees/Franse actrice Ines De Medeiros. De opnamen van De Medeiros geven de film op die momenten de allure van een dure Franse productie. Strijdig met die incidentele productiewaarde gaf de wonderfilmer zijn project de anticommerciële titel Sorrisi Asmatici (dat zoiets betekent als astmatische glimlachen). De diverse delen heten Fiori del destino (bloemen van het noodlot), La forza della illusione (de kracht van de verbeelding) & Interminabile illusione (eindeloze verbeelding). Daar zal hij niet direct een koper voor vinden.
Wie hij is? Hij heet Tonino De Bernardi. En ik ben dol op hem.