United States of Trump #10: ‘Tranen van miljardairs’

Elitarisme

Laten we een ding vooropstellen: als je sinds de jaren zeventig in de politiek zit, ben je de elite. Als je drie huizen bezit, behoor je tot de elite. Als je op Harvard hebt gezeten of daar hoogleraar was, is elite wat je bent. Anders gezegd, de vier Democratische presidentskandidaten die momenteel de peilingen aanvoeren (Joe Biden, Bernie Sanders, Pete Buttigieg en Elizabeth Warren) zijn lid van de elite. Het is daarom ook wat potsierlijk om te zien dat de Democratische voorverkiezingen een spel van onderlinge eliteverwijten aan het worden is, gespeeld door een klasse die langs welke meetlat je ze ook legt (bankrekening, invloed, netwerk) behoren tot de bovenste echelons.

Een scène om dit illustreren: In Pittsburgh (solide Democratisch bolwerk) hield Joe Biden (een ex-vicepresident) een fundraiser (georganiseerd door twee vastgoedbaronnen). Biden gebruikte het platform om een uithaal naar Warren te maken. Biden vond dat zijn rivaal ‘neerbuigend’ doet over mensen die het niet met haar eens zijn. Eerder schreef Biden een artikel over Warren waarin hij haar ‘elitarisme’ verwijt dat ‘mensen uit de werkende klasse en middenklasse niet delen’.

De Republikeinen wrijven ongetwijfeld in hun handen. Warrens geschiktheid in twijfel trekken omdat ze elitair zou zijn was ook de strategie waarmee die partij haar buiten de politiek probeerde te houden. Toen ze in 2012 meedeed aan de Senaatsverkiezingen duidde haar Republikeinse opponent Warren steevast aan als ‘professor’, iets wat Republikeinen nog steeds doen ook al is ze inmiddels al heel wat jaren ‘Senator Warren’. 

Dat het elitedebat in de VS verwrongen is, was al duidelijk toen Donald Trump president werd: de New Yorkse vastgoedmagnaat die de held van de gewone man werd. Je kunt in dit tijdsgewricht rijk zijn en politieke macht hebben, en ondertussen het publiek dat graag naar je kijkt doen geloven dat de elite toch echt de anderen zijn. Republikeinen, en ook Europese rechtspopulisten, hebben deze les begrepen. De Democraten zitten nog steeds in een hopeloze elitekramp. 

Voor de Democraten komt dit deels door het trauma van 2016, gesymboliseerd door Hillary Clintons fatale uitspraak dat Trump hengelde naar de stem van een ‘basket of deplorables’. Daarna begon een periode van introspectie, aangejaagd door publicisten die de partij wezen op de blinde vlek voor de noden van de white working class. Dat de Democraten nu al onderling bezig zijn elkaar de maat te nemen over wie het meest verbonden is met deze fractie van het electoraat, laat zien dat de kramp er nog flink inzit.

Het gevolg is een show waarbij Democratische presidentskandidaten hun best doen om hun volkse verdiensten op te poetsen. Joe Biden verpakt het woord ‘folks’ in iedere zin, in de hoop dat het zal afleiden van zijn rol als ‘creditcard senator’ die jarenlang de belangen diende van een sector die veel ‘folks’ de rente uit het lijf wrong. Warren zet video’s van zichzelf online waarin ze bier drinkt en praat liever over haar arme jeugd in Oklahoma dan over haar jaren als hoogleraar in Boston. Pete Buttigieg, opgegroeid in Indiana als zoon van een professoren-echtpaar, beschrijft in zijn autobiografie hoe hij vol verwondering rondkeek toen hij op Harvard arriveerde – alsof hij nog nooit een universiteitscampus van dichtbij had gezien. Telkens wringt het een beetje. Wat is er mis met ‘opgeklommen tot de elite and proud’?

Trump heeft dit probleem opgelost door zo’n dik rookgordijn op te trekken dat een kern van waarheid, nodig om aan te wijzen waar de hypocrisie zit, volledig uit het zicht is verdwenen. Boven een bepaald niveau van kunstmatigheid wordt de valse voorstelling vanzelf echt. Het is de tragiek van de Democraten dat die route niet openligt omdat zij wel hechten aan een koppeling tussen feiten en voorstelling.

Ondertussen zingt er nog een intra-eliteconflict rond de Democratische voorverkiezingen, andermaal met Warren in de hoofdrol. De afgelopen weken trommelden nieuwszenders miljardairs op om te vragen wat ze vonden van Warrens plan een vermogensbelasting in te stellen. Mannen als Bill Gates, Peter Thiel en verschillende Wall Street-kopstukken mochten voor de camera klagen dat Warren het op de rijken heeft voorzien en mensen hun zelfverdiende miljarden niet gunt. 

Warren, op haar beurt, verdubbelde de inzet. Ze maakte een campagnevideo waarin ze clipjes aan elkaar plakte van alle miljardairs die zeggen te vrezen dat Warren president wordt. Daarna volgt een van haar campagnetoespraken waarin ze stelt dat iedereen die rijk is, dat kon worden mede dankzij onderwijs, gezondheidszorg en infrastructuur waar de overheid aan te pas te kwam. Dan is het volgens haar niet onredelijk om wat terug te geven. 

Warren, zo lijkt het, gaat full populist door haar botsing met de Amerikaanse miljardairsklasse tot speerpunt van haar campagne te maken. Hoe meer vermogenden zich openlijk beklagen, hoe meer materiaal de Warren-campagne heeft. ‘Miljardairs versus meer belastingen’ kan op deze manier het grote thema van de Democratische voorverkiezingen worden. 

Het verwijt van bitterheid ligt daarbij op de loer. Als tegenwicht probeert de Warren-campagne daarom wat lichtvoetigheid toe te voegen. Ze kwamen met een online-calculator waarmee kan worden uitgerekend hoeveel belasting je moet betalen als Warrens vermogensbelasting (die pas ingaat boven de vijftig miljoen dollar) werkelijkheid zou worden. Onder anderen Bill Gates en Michael Bloomberg (die ook een gooi naar het presidentschap overweegt) waren al vooraf ingevuld.

Deze week kreeg ik een mail van de Warren-campagne. Ik kon een mok bestellen om thee uit te drinken, te zetten met ‘tranen van miljardairs’. Het was een verwijzing naar Leon Cooperman, een miljardair die bij Goldman Sachs werkte en op tv bijna in huilen leek uit te barsten toen Warrens vermogensbelasting ter sprake kwam. Onderkoelde grappen die de spot drijven met de elite, zeker als ze van de elite zelf komen, ik zie het liever dan een kunstmatig wedstrijdje ‘wie is het meest gewoon’. Dat laatste lijkt me voor de Democraten een strategie waarmee Warrens mok straks gevuld kan worden met dezelfde liberal tears die vloeiden in 2016, tranen van verlies.