Opheffer

Elite-tv

De gouden kooi is een programma op Talpa (Tien). Een aantal mensen zit in een gigantische villa. Ze leven daar als miljonair. Maar, ze moeten elkaar het huis uit pesten, en dat doen ze met genoegen, want degene die als laatste overblijft, is de winnaar en krijgt die villa met zwembad en een miljoen mee.
Ik heb het begin niet gezien, ik ben er pas na maanden in gevallen. Ik snap dan ook niet alles wat er gebeurt, maar ik weet wel waarom De gouden kooi niet scoort. Want vreemd genoeg doet het dat niet echt.
Het antwoord luidt: De gouden kooi scoort niet omdat het eigenlijk een programma is voor de intellectuelen in plaats van voor het gewone volk. (‘Een breed publiek’ heet dat tegenwoordig.)
Je ziet een aantal mensen met het vooropgezette doel elkaar te kwetsen, ze sluiten kongsi’s, ze doen een beroep op hun verleidingskunsten, op hun non-verbale chantagemogelijkheden en verbaal vernederen ze elkaar als kampcommandanten hun gevangenen. Maar het is geen kamp. Ze zitten daar vrijwillig. Ze mogen zo de deur uit lopen. Ze mogen geen geweld gebruiken, anders worden ze eruit gezet. (Hoewel, laatst zag ik iemand in het water worden gegooid, dat mag blijkbaar wel.)
Het is fascinerend. Je ziet de apenrots. Je ziet een psycho-thriller. Je ziet je mensbeeld aan gruzelementen gaan, wanneer je nog een positief beeld over de mensen had, je ziet een pessimistisch mensbeeld bevestigd. Hebzucht, jaloezie, haat, vernedering… Als de soldaten in Afghanistan maar een tiende op hun geweten zouden hebben van wat de spelers in De gouden kooi doen, dan was de missie al lang afgelast.
Maar het is allemaal op basis van vrijwilligheid.
Je hoopt dat er een Frans de Waal is, de man die zich met chimpansees bezighoudt, die voortdurend de leden in De gouden kooi bestudeert – en straks dan ook met een vergelijkende studie komt.
Het aardige is dus dat Talpa (Tien) zijns ondanks een programma voor de elite heeft gemaakt. Over dat scoren gesproken. Voor Talpa scoort De gouden kooi overigens goed. Ongeveer een half miljoen kijkers per dag, maar ze hoopten destijds meer dan het dubbele te halen. Men dacht aan het succes van Big Brother, ook publicitair. Maar die hype blijft vooralsnog uit. (Ter vergelijking, er kijken net zo veel mensen naar De gouden kooi als naar Knevel en Van den Brink. Het veel goedkopere Tien-programma Deal or No Deal scoort honderdduizend kijkers meer.)
Zelf ben ik verslaafd aan De gouden kooi, al kijk ik niet elke dag. Het is inspirerend. Er zit in De gouden kooi zelf een film – de premisse is voortreffelijk – maar er zit ook een film in die verschillende scènes die je ziet. Haat kent tenslotte net zo veel vormen als liefde. Het interessante blijft dat men van elkaar weet dat geld de enige drijfveer is. In het gewone leven zouden deze mensen elkaar niet haten of liefhebben. (Want geneukt wordt er natuurlijk ook in De gouden kooi.)
De mens als dier, ik krijg er geen genoeg van. Beschaving is een klein schaamlapje, niet groter dan een vijgenblad, dat snel wordt uitgetrokken. En je ziet de behoefte aan wapens ontstaan. Als Talpa morgen toestaat dat er wapens worden gebruikt is overmorgen iedereen dood.
Waarom houdt het brede publiek hier niet van?
De spiegeltheorie gaat hier op: men ziet zichzelf en men haat wat men ziet. Voetbalwedstrijden zijn populair, omdat het publiek zich daar ook met de spelers identificeert, maar die kunnen wat. Ik ben Wesley Sneijder en ik ben goed. Bij De gouden kooi kunnen ze alleen maar kwetsen, haten, trappen, oorlog voeren. Daar houdt men niet van. Daarnaar kunnen kijken vereist een intellectuele attitude, waarmee ik bedoel dat je constant een kritische positie moet aannemen ten opzichte van het gebodene. De gouden kooi zou hogere kijkcijfers halen wanneer men – en let op, ik denk dat dit gaat gebeuren – laat zien dat intelligentie telt, dat men gaat samenwerken, dat men fijne, positieve eigenschappen gaat ontwikkelen… Dan bereik je een breed publiek.
Maar dan haak ik af.