Interview Aku Louhimies

Elke Fin zijn eigen hel

De film Frozen Land toont hoe Finnen onheil op elkaar overbrengen. Regisseur Aku Louhimies: ‘Als je iets wil bereiken moet je mensen pijn doen.’

In Frozen Land laat de Finse regisseur Aku Louhimies zien hoe een keten van personages misère op elkaar overbrengt. De film start met het ontslag van een literatuurdocent, die vervolgens aan de drank raakt; zijn gedrag maakt dat zijn zoon het huis verlaat, en om aan geld te komen print deze een vals vijfhonderd-eurobiljet, dat weer terechtkomt bij de armoedige Isto, die voor vervalsing wordt gearresteerd. Als hij uit de bak is gekomen wordt Isto’s leven gedomineerd door alcohol, geweld en diefstal: hij steelt een auto. Isto blijkt daardoor zelfs uitermate geschikt om onheil op anderen over te dragen. In de film, gebaseerd op Tolstojs korte verhaal De valse coupon, hangen de personages van zwartgalligheid aan elkaar. Op het moment dat de misère het leven binnen wordt gebracht – door Louhimies geaccentueerd door het geluid om een persoon weg te draaien – is er slechts ruimte voor aftakeling, geweld, drugsgebruik en vooral heel veel alcohol. Louhimies gaat hierin ver. Hij laat zijn personages pure aftakeling uitstralen. Hoop op een goed einde komt niet eens meer aan de orde. Het wordt moeilijk om enige sympathie op te brengen voor de smerig uitziende slachtoffers van het lot. Ook de regisseur gunt niemand een happy end.

Wat sprak je aan in Tolstojs verhaal?

Aku Louhimies: ‘Ook al speelt het verhaal zich lang geleden af in Rusland, het heeft overeenkomsten met wat nu in Finland gebeurt. Namelijk een keten van gebeurtenissen: wat we nu kiezen heeft invloed op wat later gebeurt. Als iemand als kind wordt geslagen kan dit zijn gedrag als volwassene beïnvloeden, waarmee hij op zijn beurt andere levens weer kan veranderen. Ik heb het verhaal veertien jaar geleden gelezen en meteen al de eerste woorden van het script geschreven.’

Alcohol is doodsoorzaak nummer één in Finland. Wat maakt Finland anders dan andere landen?

‘Volgens mij is het iets genetisch. Landen in het noorden hebben sneller problemen met alcohol, mede doordat het er erg donker is. Tegelijk heeft het met de Europese Unie te maken. Toen Finland er lid van werd ging de prijs van alcohol hard naar beneden. Machtige wijnmakers in Frankrijk en fabrikanten in Duitsland hebben ons gedwongen om de prijs zo ongeveer te halveren. Sindsdien zie ik om me heen dat de consumptie groter is geworden. Ik zie mensen ook veranderen. De Finnen drinken om dronken te worden.’

Je laat je personages erg veel televisie kijken.

‘De televisie is een belangrijke decoratie in de film. Iemand verkoopt zijn televisie om aan geld voor drank te komen, een ander doet ’m in onderpand. Ik heb ervoor gekozen omdat televisie er op zo veel plekken is en zo veel invloed op mensen heeft. Het kan ook veel onheil veroorzaken. Een man kijkt in de gestolen auto naar een bierreclame, terwijl alcohol de oorzaak is dat hij aan lager wal is geraakt.’

Je hebt menswetenschappen gestudeerd. Heb je je conclusies over de mens getrokken?

‘Het zijn meer observaties dan conclusies. Ik zie veel eenzame karakters en dat wil ik delen.’

Ben je een pessimist?

‘Ik ben persoonlijk niet pessimistisch. Aan het einde van de film is toch nog ruimte voor hoop in de toekomst.’

Echt? De film toont geen enkel bewijs dat er hoop is.

‘Dat is waar. Maar als je na de film naar huis gaat kun je wel voelen dat er hoop is in je leven. Namelijk omdat ik laat zien dat je keuzes je leven kunnen veranderen. Kijk, de volgende film die ik maak is een liefdesverhaal zonder dat er liefde in voorkomt. Je kunt over liefde vertellen zonder het te laten zien. Hetzelfde is het geval met hoop.’

In ‘Frozen Land’ stelt een docent de vraag: ‘Worden mensen onschuldig geboren?’ Waarom probeer je daar geen antwoord op te geven?

‘Omdat ik geen duidelijke boodschap wil geven, want dan is het adverteren of propaganda. Natuurlijk heb ik een paar gedachten, maar er is geen geheime code om de film te begrijpen. Geen agenda die ik de film in probeer te sneaken.

Ik vind het bijvoorbeeld interessant wat vorig jaar in Rotterdam gebeurde tijdens het Internationaal Filmfestival. Er was een paneldiscussie met drie wetenschappers: een econoom, een sociaal wetenschapper en een filosoof. Ze hadden allemaal iets in de film gevonden wat met hun werkgebied te maken had. De econoom had het over de bestrijding van werkloosheid en de invloed van geld op de werking van de maatschappij. De sociaal wetenschapper maakte zich zorgen over mentale drugs: hoe de hulpverlening in de film werkte. De filosoof richtte zich op de crisis van enkele mannelijke hoofdpersonages: waarom de man in zijn gestolen auto opeens mensen voor homo uitscheldt. Ze vroegen aan mij hoe het zat, maar ik weiger daarop te antwoorden. Een filmmaker hoeft geen reden te hebben waarom hij iets maakt. Ik zeg niet dat mijn film het complete beeld van Finland geeft, maar wel een zekere kant. Alcohol is een deel van onze cultuur en we kunnen er niet goed mee omgaan.’