Wie was de beste gisteravond? Man of the Match? Dumfries? Ja, mooi winnend doelpunt, onvermoeibare looplijnen en ook nog terugdraven wanneer zijn verdediger mee naar voren ging. Of toch De Roon? Hij had fraaie passes (die op Dumfries!) en veroverde keer op keer de bal. Ondankbaar werk, zo’n balafpakker. Valt niet op, hij steelt de show nooit. Beste balafpakker aller tijden? Nobby Stiles (1942-2020), ik zag hem vele malen op de televisie, hij miste twee voortanden. Toch maar Dumfries dus als beste. Zo’n keuze, vlak na een wedstrijd, is meestal niet moeilijk. De maker van het winnende doelpunt, ja, hij natuurlijk. Maar wás hij de beste?

Hoe bepaal je dat? Is het een kwestie van smaak? Gevoel? Zijn er objectieve criteria? Kun je het zien? Gisteravond speelden de besten van Nederland tegen de besten van Oekraïne. Er bestaat redelijke consensus over wie de beste spelers van een land zijn. Discussie genoeg, dat wel, maar altijd over dezelfde groep spelers. Verrassingen bestaan niet, er is nog nooit een speler uit de, pak weg, vierde klasse amateurs in het Nederlands Elftal gekozen.

Lang geleden (seizoen 2000-2001) liep ik een jaar mee met de spelers en de trainers van SC Heerenveen, ik volgde al hun wedstrijden, hun trainingen, reisde mee in bus en vliegtuig en zat erbij in de kleedkamers. Ik maakte ook kennis met het scoutingteam, dat destijds een zeer goeie naam had, ze haalden vele sterren uit Scandinavië, hoorde ik. Ik stond een keer naast de hoofdscout naar een training te kijken van Heerenveense jeugdvoetballers. Jaar of vijftien, zestien, de B’s heet dat.

Waar letten jullie op, vroeg ik. Kijk, zei hij, zie je die jongen daar, met die witte band om zijn hoofd, die lange, die controleert de bal nog niet goed, zie je dat, hij laat hem te vaak te ver van zijn voet afspringen, die andere jongen naast hem doet dat veel beter, die handelt ook sneller met de bal, zie je dat, maar die staat niet goed wanneer hij de bal aanneemt. Zie je dat? Hij neemt de bal wel goed aan, maar denkt pas na over de vervolgpassing als hij de bal heeft, dat zou eerder moeten. Zie je het, hij anticipeert niet. Zie je het? Ja, ik zag het, maar niet gelijk, ik moest goed opletten en kijkend vergelijken met wat ik zag. En ik begon het te zien. Verderop was een groepje bezig met een rondo. Let op die jongen met die zwarte haren, zei de scout, die is fanatiek, prima, hij let op de bal, ook goed, hij is handig aan de bal, maar hij let niet op de posities van zijn medespelers, zie je het. Goed kijken waar hij naar kijkt. Hij heeft geen idee wat zij doen. Het gaat dus, zei hij op doceertoon, om balcontrole, anticipatie, positionering en handelingssnelheid. En je kunt het alleen goed zien als je op de verschillen let op deze vier punten tussen spelers. Ja, ook Piet de Visser, de beroemdste scout van Nederland, weet dit. Hij keek en vergeleek. Wie het beste is, komt het beste tevoorschijn uit vergelijkingen met anderen. Je kunt de kwaliteiten van spelers alleen zien en begrijpen als je vergelijkt. Zie je daar die jongen die de bal tussen de pylonnetjes speelt? Die mist handelingssnelheid, zijn kameraad naast hem doet dat veel beter. Pas als je erop let, zie je het (Johan Cruijff). Onthou dit nu maar: de rest over mentaliteit, teamverband, inzet en persoonlijkheid vertel ik je later nog wel. Hij zei er nog iets bij. Als je alleen naar topvoetbal kijkt kun je het niet zien, zei hij, omdat je geen vergelijking hebt, dan kijk je alleen naar topvoetballers. Voor je het weet ga je dan denken dat alle voetballers de basisprincipes van hun spel zo goed beheersen. Vergeet het maar. Ga naar amateurwedstrijden, dan zie je het. Vergelijken, daar gaat het om, je ziet het alleen wanneer je vergelijkt.

Wie is de beste schrijver van Nederland? Valt daarover consensus te bereiken? Niet zoals bij voetbal. Vergeet het maar. Het debat is oeverloos en onoplosbaar. Het ligt er maar aan… kwestie van smaak… bepaal ik zelf wel… etc. Kunnen we iets leren van de basisprincipes uit de voetbalkunst? Bestaat er zoiets als controle, anticipatie, positionering en handelingssnelheid in schrijversland? De beste schrijver is zij/hij die de juiste controle over de stof heeft, die het beste weet om te gaan met wat lezers verwachten van een roman, die zich als verteller op de meest functionele manier ten opzichte van zijn/haar personages weet op te stellen en die minstens drie boeken per jaar schrijft? Hier kom je niet ver mee, vrees ik, schrijvers zijn geen voetballers. Jammer is dat. Wie de beste schrijver is, zie je pas als kijkt naar de verschillen. Alleen als je vergelijkt, zie je kwaliteit.