Rob Oudkerk wil hele generatie PvdA-bestuurders weg hebben

‘Er kan niet meer gepolderd worden’

AMSTERDAM – Ad Melkert is niet meer de kandidaat-premier van de PvdA. De ene na de andere partijprominent houdt de verkiezingen al voor verloren. Ook de Amsterdamse PvdA-leider Rob Oudkerk deed maandagavond een duit in het zakje. Wim Kok vergeleek hem met de legendarische Jan Schaeffer en partijvoorzitter Ruud Koole noemde zijn naam toen hem werd gevraagd naar aansprekende gezichten binnen de partij. Toch is Oudkerk geen kandidaat voor de opvolging van Melkert. Hij blijft minstens vier jaar in Amsterdam. Om te vechten voor de vernieuwing van het openbaar bestuur – of de uitbesteding van publieke taken aan zelfstandige bedrijven.

U dacht, twee dagen voor de verkiezingen: ik help Ad Melkert eens een handje en zeg, in het televisieprogramma van Barend en Van Dorp, dat hij moet aftreden als de PvdA meer dan tien zetels verliest.

‘Ik vind dat je minstens 35 zetels moet halen en ik heb gezegd dat het een goede gewoonte is dat bij een grote nederlaag een politiek leider zijn consequenties trekt. Dan moet Ad Melkert dus weg. En niet alleen hij. Als een partij keihard op zijn sodemieter krijgt van de kiezer, kan de macht niet gecontinueerd worden. Het ligt iets anders wanneer we 32 of 33 zetels halen en toch nog de grootste blijven. Kok verloor er ooit twaalf. Maar in principe geldt: bij zo’n grote nederlaag moeten we de oppositie in en met alle kracht de interne vernieuwing aanpakken.’

Dan ben je er niet met alleen het mannetje aan de top te vervangen.

‘Zeker niet.’

Er moet een halve generatie bestuurders weg.

‘Een hele.’

Wie zijn dat? Vijftigers en zestigers? De veteranen van Nieuw Links?

‘Het is geen kwestie van leeftijd. Iemand als Klaas de Vries heeft denkbeelden over hoe het land bestuurd moet worden en kan die met de hulp van nieuwe gezichten ten uitvoer brengen. Belangrijk is dat wij beseffen dat we ons niet meer kunnen verschuilen achter beleidsplannen, achter consensus, achter externe expertise. We moeten uitvoeren wat we beloven – en wel subito. Er kan niet meer te allen tijde gepolderd worden.’

Wat is uw eigen rol daarbij?

‘Vanuit Amsterdam zal ik samen met Hannah Belliot mijn steentje bijdragen. Samen met andere lokale helden, zoals ik ze graag noem. Namen? Paul Depla uit Nijmegen, Jan Hamming uit Tilburg, Jetta Klijnsma uit Den Haag, Gerrit Piek uit Assen. Vernieuwers. Mensen die de straat op gaan en naar de problemen zoeken in de wijken. Mensen die dingen zelf regelen. Geen nota’s meer. Maar oplossingen. Moderne politiek. En als er geen problemen zijn, je er ook vooral niet mee bemoeien.’

Dat is vooral een andere manier van besturen. Hoort er ook een overkoepelend politiek ideaal bij?

‘Nou en of! Maar daar bestaat in de PvdA geen enkel verschil van mening over. Het gaat over de uitvoering. Wat doe je ermee.’

Dus zal er weleens een van die lokale helden naar Den Haag moeten, voor de grote lijnen. U? Als de partij een dringend beroep op u doet?

‘Nee. Ik blijf hier.’

Een man een man, een woord een woord.

‘Ja. En die belofte is ook niet zo moeilijk, want ik vind het hier fantastisch. De problemen zijn enorm, maar dit is wel mijn stad en in plaats van te controleren mag ik nu dirigeren. Ik ben bovendien nooit gevoelig geweest voor wat de partij van mij wil. Je moet daar gaan zitten waar je naar je eigen opvatting en die van deskundige anderen het beste tot je recht komt. Ik ben hier op 6 maart gekozen en moet nu eerst resultaten boeken. Ik ben geen baantjesjager.’

Maar u geeft wel in het openbaar advies aan de landelijke top van de partij – en loopt daarbij vooruit op de uitslag van de verkiezingen

‘Ik hoop nog steeds dat we landelijk de grootste worden, maar waarschijnlijk is het niet. Ik verkeer net als iedereen in verwarring over wat er nu gebeurt. Een deel van wat wij verliezen is een afstraffing voor te veel regentendom. Dat ligt dus aan de PvdA zelf. Daarnaast krijgen wij de schuld van alles wat er mis was met het paarse kabinet, veel meer dan de VVD en D66. En daar komt de moord op Fortuyn nog eens bij. Aan de ene kant vind ik het volstrekt onrechtvaardig dat wij op zaken worden afgerekend waar wij geen schuld, of niet als enige schuld voor dragen. Aan de andere kant is het ook de tol die je betaalt voor twaalf jaar onafgebroken aan de macht zijn. Het CDA is dat in het verleden ook overkomen. Men is niet tegen de sociaal-democratie. Men heeft genoeg van óns, van steeds dezelfde gezichten.’

Men heeft genoeg van alle traditionele partijen. Ook het CDA lijkt nauwelijks winst te gaan behalen.

‘Dus. Zelfs al valt de uitslag morgen mee. Toch vernieuwen. Op grote schaal.’

Amsterdam onttrok zich bij de gemeenteraadsverkiezingen aan de landelijke trend. De PvdA boekte zelfs een lichte winst. Durft u te voorspellen dat u op 15 mei in Amsterdam ook de grootste blijft?

‘Nee.’

Het gemeentebestuur dreigt nog een tweede nederlaag te lijden. De Amsterdamse kiezers mogen ook stemmen voor of tegen verzelfstandiging van het gemeentelijk vervoerbedrijf. U heeft eerst collegepartner CDA moeten overtuigen, een partij die voor de gemeenteraadsverkiezingen tegen was. Welk argument heeft u gebruikt?

‘Geen.’

Pardon?

‘Het heeft mij ook erg verbaasd, maar er is geen woord over gewisseld. Niet door mij. Tijdens de onderhandelingen bleek spontaan dat je hun programma ook zo kon uitleggen dat ze er voor zijn. Dat is dan verder hun zaak.’

In het krantje dat de gemeente huis-aan-huis heeft verspreid, staan ook geen argumenten. Alleen maar de belofte dat alles straks beter wordt. U zegt daar zelf in: nu is het ziekteverzuim bij het GVB torenhoog, bij verzelfstandiging worden al die mensen weer gezond. Blijft de vraag: hoe dan?

‘Tja, zo’n quootje… Ik denk inderdaad dat externe verzelfstandiging zorgt voor betere resultaten bij het GVB. Maar is er een garantie dat ik daarin gelijk heb? Nee. The proof of the pudding is in the eating.’

Het is dus een experiment.

‘Nee. Want in Den Haag en in Nijmegen zijn de ervaringen positief. Veiligheid, klantvriendelijkheid en efficiency zijn daar met tientallen procenten verbeterd.’

Hoe?

‘Ik mag verdomme hopen dat als het GVB verzelfstandigd wordt, de uitvoering van alle taken zo professioneel wordt dat het gemeentebestuur zich er niet meer mee hoeft te bemoeien. Wij rekenen ze af op het resultaat. Buslijn 30 rijdt niet? Afrekenen!’

Waarom kan een gemeentelijke dienst niet professioneel werken? U heeft net betoogd dat het gemeentebestuur de wijken in moet. En daarna alles uitbesteden aan een extern bedrijf?

‘Dat zou een oplossing kunnen zijn. Maar daar ben ik geen voorstander van. De Sociale Dienst verzelfstandigen, dat zou ik op dit moment bijvoorbeeld niet willen. Maar het is nu eenmaal zo: we hebben hier een stuk of veertig gemeentelijke diensten en een deel van die diensten is niet in staat beleid en uitvoering te combineren.’

Dat hoeft ook niet. U kunt ook binnen de publieke dienst taken verdelen en heldere afspraken maken.

‘Er is niets zo moeilijk als dat wat hier verzonnen wordt uit te voeren. Dat hebben wij als bestuurders onderschat. Wij hebben de werkvloer niet goed aangestuurd. Het is natuurlijk onze schuld.’

Dus bemoeien de bestuurders zich er van nu af maar liever helemaal niet meer mee: zie maar hoe je het doet, wij rekenen alleen nog maar af. En dan gaat het ziekteverzuim omlaag.

‘Ik begrijp dat u van de gemeente had willen horen hoe een verzelfstandigd GVB dat gaat aanpakken. Door een moderne bedrijfsvoering, carrièreplanning, enzovoort. Blijkbaar lukt dat ons zelf niet. We hebben het geprobeerd. De uitvoering van publieke taken is vaak gewoon in betere handen bij een zelfstandig bedrijf dan bij een ambtelijke dienst. Maar het GVB wordt nooit geprivatiseerd. Wij blijven eigenaar. En lukt het een zelfstandig GVB niet om aan onze eisen te voldoen, dan heeft de gemeente twee mogelijkheden. Eén: we huren over een paar jaar een ander bedrijf in. Twee: we gaan het weer zelf doen. Dat kan echter pas als wij een apparaat hebben dat ons de garantie geeft dat wij het ook beter kúnnen doen. Hoe dit afloopt, moet snel duidelijk zijn. Misschien niet binnen honderd dagen, maar wel binnen een of twee jaar. Ik ben bereid mijn politieke toekomst aan deze zaak te verbinden. Levert deze operatie geen beter en goedkoper openbaar vervoer op, dan ben ik weg.’

De overheid moet geen propaganda maken, maar mij uitleg geven. Ook de voorlichting over de verzelfstandiging van het GVB had u niet aan de voorlichters van de gemeente overgelaten, maar geprivatiseerd.

‘Mee eens. U bedoelt dat we daarvoor Ton Elias hadden ingehuurd. Ik heb meer klachten gehoord over het gebrek aan argumentatie in dat krantje dat we hebben verspreid en in de televisiespots. Ik neem die klachten serieus. Dat betekent dat ik zo meteen (dinsdagochtend – red.) in het college aan de orde ga stellen dat we het over een andere boeg moeten gooien. Als Job Cohen vanavond voor de lokale televisie in debat gaat over het referendum, komt hij met een beter verhaal.’