t/m 22 augustus

Escher tussen de bomen

Na enkele jaren van geramde klassiekers uit het wereldrepertoire wordt in het Openluchttheater van het Amsterdamse Bos weer eens een nieuw Nederlands stuk gespeeld, Don Q (at your service), een tekst van Jeroen van den Berg die tevens (met Jakop Ahlbom) de regie voor zijn rekening nam.

Medium theater don q fotograaf martin dijkstra. jpeg

Het stuk speelt zich af in Hotel het Geuldal dat wordt gerund door gérant Frank (Aat Ceelen), die weliswaar permanent ‘at your service’ is, maar daarover enkele nogal dwangmatige denkbeelden koestert, waartoe behoort dat men het genieten van een uitzicht eventueel met categorische imperatieven en andere ruwe middelen bij de hotelgasten kan afdwingen. Zijn hotel ontpopt zich in de loop van de ruim twee uur durende avond als een nachtmerrie die aanvoelt als een naar alle kanten uitklapbaar trappenhuis van de graficus Escher: de toeschouwer weet vrij regelmatig niet waar de ene werkelijkheid begint en de andere niet van ophouden weet.
De fabel van de avond begint ongeveer zo. De toneel hatende toneelschrijver Joris de Bruin schrijft zich in als gast van het hotel teneinde daar een schrijfopdracht te voltooien: een toneelstuk over Don Quichot. Dat lijkt tevens het noodlot waaraan deze uitspanning wellicht haar vier sterren te danken heeft. Het hotel lijkt op een Geuldal-monster dat toneelschrijvers verslindt die het ondeugdelijke plan hebben opgevat om een toneelstuk over Don Quichot te schrijven. Het personeel heeft er daarenboven een handje van al te opdringerige managers van de zich aan kleine hotels vergrijpende hotelketen New Hill Hotel Company een kopje kleiner te maken, op te bergen, waarna zij weer verschijnen als de spreekwoordelijke lijken uit een hartstikke echte kast in een hotelkamer. Bovendien beschikt het hotel over een eigen huisspook, de geest van de stichter, die overal opduikt om zijn slotspeech te herhalen, onder het motto ‘Was het vroeger beter?’.
It is me what, zegt u dat wel! De plottenbakker-scribent Jeroen van den Berg verzint ze tot u scheel ziet en naar potlood & bloknootje verlangt (‘U mag aantekeningen maken’) teneinde zijn donquichotterie (onpraktisch idealisme ten aanzien van het halen van de eindstreep in een toneeluitvoering) bijtijds te ontcijferen.
De bij- en zijlijnen zijn inventief bedacht, maar de dialogen willen nog wel eens vast komen te zitten in stroeve löss en andere Geuldal-kleien. De wakkere komediespeler Aat Ceelen doet met tierelige uithalen zijn stinkende best en hij krijgt de lachers daadwerkelijk op de hand. Maar de bleekscheterige teksten die de centrale figuur van de toneelschrijver in de mond worden gelegd, krijgt zelfs Ad Knippels niet aan het sidderen. De machine begint pas echt te lopen als de bedrijfsrechercheurs Van der Donk en Pieters in een onmogelijk voertuig op een onmogelijke wijze de speelvloer betreden, met een geniaal geschreven nummer dat - dank aan de raskomedianten Maarten Wansink & Martijn Fischer - minstens een kwartier lang voort beukt en waarmee de opzichtig knipogerige ondertitel van het stuk een nieuwe lading krijgt, die naar alles riekt wat ná Pim Fortuyn kwam binnenmarcheren. De tot een reusachtige onderbuik verworden, oer-Hollandse rancune betreedt met dit volumineuze duo de speelvloer en vanaf daar raast dit hele toneelvehikel behendig en amusant op een moordzuchtig ravijn af, dat in the end een verstilde apotheose blijkt - met veel toneelspelersliefde gebracht door Bosveteraan Felix-Jan Kuypers.
Het geheel van Don Q wasemt uiteindelijk de melige leutigheid uit van die apocriefe anekdote uit de late oorlogsjaren die ik me op de fiets naar huis herinnerde, God mag weten waarom. ‘Spring is in the air’, zei de montere Churchill in 1944 tegen de Nederlandse minister-president. ‘Why should I?’ antwoordde deze.

Don Q (at your service) is nog t/m 22 augustus iedere avond (behalve maandag) te zien in het Openluchttheater Amsterdamse Bos, 21.30 uur, www.bostheater.nl