Hoogleraar Economische Theorie en Economisch Beleid, Radboud Universiteit Nijmegen

Esther-Mirjam Sent

Wat is de meest dringende maatschappelijke kwestie van dit moment?

De kenniseconomie loopt in de fuik

De druk is groot om meer diensten te verlenen tegen minder geld, om meer verantwoording af te leggen tegen minder vrijheid om eigen keuzes te maken. Door de huidige nadruk op controle van boven af, verticale verantwoording en standaardisering, raakt het belang van de cliënt ondergesneeuwd. En als gevolg van de beheerszucht gaat kostbare arbeidsproductiviteit verloren en raakt de dienstensector vervreemd van haar achterban, aan wie ze juist haar legitimiteit zou moeten ontlenen. De eerdere productiviteit van de kenniseconomie is gepaard gegaan met toegenomen complexiteit. Wat we niet willen accepteren zijn de angsten en onzekerheden die daarmee gepaard gaan. In onze perverse controledrift proberen we alles dicht te regelen en te sanctioneren, en zo loopt de kenniseconomie in de fuik

Wat is het meest onderschatte probleem in Nederland?

Korte-termijn eigenbelang overheerst

Er komen grote uitdagingen op ons pad in de vorm van een klimaatcrisis, energiecrisis, grondstoffencrisis, voedselcrisis en klimaatcrisis. In plaats van ons voor te bereiden op deze lange-termijn problemen met betrekking tot het algemene belang overheerst in de politiek de korte-termijn agenda gericht op het eigenbelang. De aanpak van de kredietcrisis biedt weinig hoop voor de toekomst. In plaats de oorzaken van de crisis aan te pakken, is de aandacht vooral uitgegaan naar het opvangen van de gevolgen van de crisis. Bovendien worden de oplossingen vooral binnen onze landsgrenzen gezocht terwijl de ‘verdichting’ van de wereld juist heeft geleid tot een versterking van de wederzijdse afhankelijkheden en een toename van de complexiteit van het wereldsysteem. Als gevolg daarvan neemt de kwetsbaarheid van de Nederlandse samenleving en economie voor massale ontwrichting toe.

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

Angst en onbehagen

Aan de ene kant neemt de objectieve veiligheid toe, de criminaliteit af en zijn we redelijk tevreden over ons eigen leven. Aan de andere kant maken we ons zorgen over zaken die we niet in de hand hebben: nieuwe ziekten die de grens over waaien, financiële perikelen in de VS die gevolgen hebben voor Nederland, de toekomst van de euro en van onze kinderen, aswolken in het luchtruim en (vermeende) terroristische dreigingen. Angst voor het onbekende en het schijnbaar oncontroleerbare, ook in termen van gezondheid, lijkt meer dan voorheen een rol te spelen, in elk geval in maatschappelijke perceptie en het overheidsbeleid. Deze gepercipieerde angst spoort echter maar ten dele met de maatschappelijke realiteit. Daar komt bij dat beleid van risicoreductie uiteindelijk juist contraproductief werkt. Het is verleidelijk om ons te verschuilen achter de Nederlandse dijken, maar die strategie werkt al lang niet meer in een wereld die onweerlegbaar vertakt en vernetwerkt is geraakt. Daarnaast hebben gevoelens van angst en onbehagen terecht of onterecht ook een instrumentele waarde. Zij worden bewust of onbewust ingezet om bepaalde doelen of effecten te bereiken. Zo zetten angst en onbehagen mensen ertoe aan om risicovolle of gevaarlijke situaties te mijden of te bestrijden. Het zijn daardoor effectieve instrumenten om mensen te mobiliseren.


Bekijk ook de website van Esther Mirjam Sent en haar profielpagina bij de Radboud Universiteit