tot en met 8 januari 2012 in het Nederlands fotomuseum te Rotterdam

Eugène Atget in Rotterdam

Eigenlijk zou ieder tijdperk zijn eigen ‘Eugène Atget’ moeten hebben. Een fotograaf die karakteristieke plekken minutieus vastlegt in een stad zoals Atget omstreeks 1900 met Parijs deed.

Talrijke etalages, bruggen, ornamenten, deuren, pleintjes - de ogenschijnlijk onbelangrijke elementen van een stad- fotografeerde Eugène Atget (1857-1927). Hij werkte voornamelijk in opdracht van de Bibliotheque National en musea zoals het Musée Carnavalet in Parijs. Deze instellingen hebben een aanzienlijk deel van de ruim tienduizend foto’s tellende collectie geconserveerd. Ook het MoMA in New York heeft in de jaren zestig vijfduizend foto’s en negatieven aangekocht.

Medium atget winkeletalage

Atget wordt door zijn hang naar detail, maar bovenal de enorme hoeveelheid foto’s vaak gezien als een van de grondleggers van de documentaire fotografie. Fotografen als Walker Evans (het vastleggen van de Grote Depressie in Amerika in de jaren dertig) en Bernd en Hilla Berger (fotografeerden stelselmatig al het industrieel erfgoed in Duitsland dat werd bedreigd door afbraak) traden in zijn voetsporen. Maar zijn invloed reikte veel verder dan alleen de ‘documentaire kant’ van zijn werk.

Medium atget etalage dames
Medium atget quai danjou

Het Nederlands Fotomuseum laat nu ruim tweehonderd foto’s van Atget zien. In de schemering waan je je een eeuw terug in de theatrale hobbelige straatjes van Parijs. De beelden zijn fragiel en vergeeld. Omdat Atget werkte met een, toen al, ouderwetse techniek (de zogenaamde albuminedruk, waarbij gebruik werd gemaakt van een bestanddeel van het eiwit van een kippenei) zijn de werken zeer kwetsbaar voor licht. Op veel van Atgets foto’s zijn boven in de hoekjes zwarte rondingen zichtbaar alsof hij zich altijd in een tunnel bevond als hij de foto nam. Ook de uitgelopen chemische stoffen geven vlekken en druppels die de foto’s een schilderachtige sfeer geven. De overbelichte foto’s zoals die van een boom (Quai d'Anjou, 6 a.m.) die als een collage uitgeknipt en midden tussen een kanaal een straat is geplakt, ogen avant-gardistisch. Terwijl de etalages vol paspoppen surrealistisch aandoen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat surrealist Man Ray zijn oog liet vallen op foto’s van Atget. Hij kocht in 1921 een album met ongeveer vijftig foto’s welke nu ook in een ruimte van de tentoonstelling in Rotterdam te zien zijn. Man Ray koos beelden van winkeletalages, maar ook naaktstudies, die verder in Atgets oeuvre niet voorkomen.

Medium firplace

Een van de mooiste foto’s is Cheminée, hôtel de Matignon (1905) waar elk perspectief lijkt te ontbreken. De rijk gedecoreerde schouw heeft geen vuurplaats meer, maar er staat een spiegel voor die het interieur van de kamer weerspiegelt. Er staan stoelen en een grote fauteuil waar witte kleden overheen liggen ter bescherming. Het is een beeld in een beeld met een ‘collage-effect’.

Parijs heeft zich ongemerkt aan de hand van zijn beelden in het collectieve geheugen genesteld. Wie door de tentoonstelling loopt, maakt een wandeling door een stad die voor een deel is verloren gegaan.


Eugene Atget
Vieux Paris
24 september 2011_08 januari 2012
www.nederlandsfotomuseum.nl

Travel: Envisioning Atget’s Paris - nytimes.com/video from The New York Times on Vimeo.

Beelden: Nederlands Fotomuseum

1.Avenue des Gobelins 1926
foto: Eugène Atget
George Eastman House

  1. Avenue de l'Observatoire, Parijs 1926
    foto: Eugène Atget
    George Eastman House

  2. Quai d'Anjou, 6 a.m
    foto: Eugène Atget

  3. Cheminée, hôtel de Matignon (Hôtel du maréchal de Montmorency, ancienne ambassade d'Autriche )
    foto: Eugène Atget