Economie

Euro-hooligans

De buitenlandse pers constateerde, met een haast hoorbare zucht van verlichting, dat de Nederlandse kiezer voor en niet tegen Europa koos. De ogen waren angstvallig op de Nederlandse verkiezingen gericht maar na de uitslag wendden beleggers en Eurocraten de blik af en gingen weer aan het werk. Maar: de uitslag is goed voor Europa geweest; Europa is echter niet goed of slecht voor de uitslag geweest. Pro-Europese standpunten zijn niet afgestraft en anti-Europese standpunten hebben niet geloond, en omgekeerd.

De winst van de afgelopen verkiezingen is dat de middenpartijen CDA en PvdA zich duidelijker dan ooit voor versterking van de Europese Unie hebben uitgesproken. De new kids on the block, Sybrand van Haersma Buma en Diederik Samsom, hebben hun verkiezing als partijleider aangegrepen om een nieuw geluid te laten horen. Dat hebben ze niet gedaan vanuit een diepe wens tot een grote Europese gemeenschap maar vanuit een gegroeid gevoel van noodzaak tot een oplossing van de Euro-crisis te komen. Euro-realisten dus. Hiermee ontdoen deze partijen zich van de last van het referendum in 2005, dat hen heeft verleid tot onnavolgbare dubbelzinnigheid – eigenlijk voor, maar toch een beetje tegen – en dat heeft geleid tot bijvoorbeeld de ‘oranje kaart’.

Het verlies van de afgelopen verkiezingen is het verbale geweld tegen de Griekse overheid, Spaanse banken en Italiaanse loonkosten. Het is zinloos geweld, want de Nederlandse verantwoordelijkheid voor het oplossen van de eurocrisis is niet verdwenen door de schuld elders te leggen. Mark Rutte, onze minister-president, heeft laten weten dat er geen cent extra naar Griekenland mag, hoewel de schuldenlast van dat land nog steeds onhoudbaar hoog is. Ben Knapen, onze staatssecretaris van Europese Zaken (!), wil Griekenland uit de euro kunnen zetten. Beiden nemen hierbij het risico dat beleggers hun woorden serieus nemen en het laatste restje vertrouwen in een Europese oplossing verliezen. In een wankel evenwicht waarin banken en landen elkaar als dominostenen kunnen laten vallen, lijkt zelfs een verbaal duwtje een groot risico: een kleine schok kan grote gevolgen hebben. De heren hebben zich hiervan niets aangetrokken. Euro-hooligans dus. Aan regels van goed gedrag laten ze zich weinig gelegen liggen en de mogelijke schade wordt niet door henzelf maar door anderen betaald.

Euro-hooligan Rutte heeft gewonnen maar Euro-realist Samsom ook. Dat is geen duidelijk teken van de Nederlandse kiezer en zeker geen voorbode voor een nieuwe wending in het Europese avontuur. Er is een blokkade weggenomen en de weg is vrij maar het blijft onduidelijk waarheen de weg zal leiden. Het conclaaf in Nicosia tussen de ministers van Financiën heeft vooral de verschillen over Europees toezicht blootgelegd en is niet eens toegekomen aan gezamenlijke buffers (voor banken in nood en verzekering van spaartegoeden), hoewel die fondsen hard nodig zijn om te voorkomen dat de ene dominosteen de andere kan laten omvallen. ‘Super Mario’ Draghi heeft de ministers tijd gegeven om orde op zaken te stellen, door zich bereid te verklaren staatsschulden op te kopen. Maar hoeveel tijd is niet duidelijk. Van uitstel kan geen afstel komen.

De verkiezingsuitslag is evenmin een voorbode van een nieuwe wending in de Nederlandse samenleving. Een paarsig kabinet zou naar een open en tolerante samenleving moeten leiden, zo is de hoop op de voorpagina van vorige week. Hieruit spreekt de hang naar een verloren paradijs dat niet snel op deze aarde zal ontstaan. Het zal voor Rutte en Samsom al moeilijk genoeg zijn tot één verhaal over Europa te komen, laat staan om een ‘rechts rotbeleid’ en een ‘links gevaar’ tot één geheel te smeden. Het zal voor Rutte en Samsom vervolgens moeilijk genoeg zijn om de Nederlandse samenleving te overtuigen. Zo maakbaar is die Nederlandse samenleving voor de Haagse politiek niet en nooit geweest. Integendeel. De kiezer leidt en de politicus volgt. De politieke markt is uiterst competitief, door een lage kiesdrempel en vrije toetreding in combinatie met geringe loyaliteit van de kiezer. Zelfs de consument is ruimschoots loyaler aan zijn of haar merk cola dan de kiezer aan een willekeurige partij. Het gevolg is dat elk ongenoegen van de kiezer in de samenstelling van het parlement feilloos tot uitdrukking komt en de politicus de kiezer wel moet volgen. Deze keer heeft 50Plus een plek in het parlement weten te veroveren. Het kan niet anders dan dat Jan Nagel gniffelt om Sywert van Lienden. Zijn jongerenbeweging G500 heeft ingewikkelde en mallotige pogingen ondernomen om invloed te verwerven: zonder enig resultaat.

De verkiezingsuitslag is niet pro-Europees. Maar ze kan pro-Europees uitwerken als Euro-hooligans niet langer vrij in het publieke debat rondzwerven en ongestraft zinloos verbaal geweld uitoefenen en als Nederland zich niet langer bot en geïsoleerd opstelt op de Europese toppen. Dit geeft nog geen vaart aan een vernieuwd Europa. Het is en blijft wachten op Angela Merkel, die voorzichtig en aarzelend de weg zoekt.