Europa en de Roma

IEDEREEN MAG collectief boos zijn op Nicolas Sarkozy, maar met zijn ontmanteling van kampen en uitzetting van Roma heeft hij de aanzet gegeven tot een onvermijdelijke discussie: hoe om te gaan met migranten binnen de Europese Unie. En dan uiteraard niet de hoogopgeleide natuurkundige uit Bulgarije, maar de kansarmen die gebruik maken van het recht op vrij verkeer van personen en het recht op vrije vestiging (dat laatste wordt nog wel eens vergeten, maar staat ook gewoon in het verdrag) binnen de EU.
De Roma zetten die discussie op scherp, ook al gaat het niet om hun etniciteit maar om hun sociale positie. Want als er bij één groep in de nieuwe EU-landen sprake is van een push-factor om te migreren, dan is het wel bij de Roma. Hun situatie is belabberd: ze zijn niet opgeleid, leven in erbarmelijke omstandigheden, zijn werkloos of onderbetaald. Ze worden met de nek aangekeken en leven in een schaduwmaatschappij. De vooroordelen zijn in de Balkan zo diep verankerd dat je wel van heel goeden huize moet komen om je als Roma aan de armoede te ontworstelen.
Tel daarbij op het aantal van ruim vier miljoen Roma in Oost-Europa. Het zou naïef zijn om te denken dat geen van hen besluit gebruik te maken van de mogelijkheid elders werk te zoeken.
Maar wat houden de regels van de EU nu precies in? U mag in een ander EU-land werken (Bulgaren en Roemenen mogen dat na 2014 in Nederland), dat is bekend. Maar om legaal te verblijven moet u dan wel een arbeidscontract en een ziektekostenverzekering kunnen laten zien. Anders krijgt u geen verblijfsvergunning en kunt u zich niet inschrijven in het bevolkingsregister.
En zonder werk, mag u dan gewoon in een ander EU-land gaan wonen? Het recht op vrije vestiging bepaalt dat dat mag, maar alleen als u financieel zelfstandig bent. Met een paar miljoen op zak, verdiend met de verkoop van uw bedrijf, mag u in Zuid-Frankrijk gaan rentenieren. Dat heet een verworvenheid van de EU.
Maar zonder bankrekening of arbeidscontract is het niet mogelijk om legaal in een ander EU-land te gaan wonen. Uw caravan pakken, naar Toscane rijden en daar op een berg voorgoed parkeren is er dus niet bij. Net zo min als Roma uit Bulgarije plotseling, met een beroep op EU-regels, hier een tentenkamp mogen opslaan.
Geen enkel probleem dus? Toch wel. Ten eerste de houding van de EU-bureaucraten. In hun drang naar verdergaande eenheid wordt soms geopperd het recht op vrije vestiging te versoepelen, omdat het nou eenmaal een recht is te wonen waar je wilt. De eisen (werk, geld) zouden kunnen vervallen. Dat is geen goed idee. Migratie moet gekoppeld blijven aan werk of middelen tot bestaan.
Ten tweede de handhaving. Zonder geldige papieren kunnen migranten alleen zwart werken. Dat is niet te gedogen, dus om een geloofwaardig beleid te voeren moeten EU-burgers die geen werk of geld hebben terug. Of ze nou Roma zijn of niet, dat maakt niets uit.