Europa’s alternatieven

De uitdrukking ‘alternativlos’ is in Duitsland tot gruwelijkste woord van 2010 gebombardeerd. Angela Merkel gebruikt de term graag als het om de toekomst van de euro gaat. Voor het met vele miljarden redden van schuldenlanden als Griekenland en Ierland zijn geen alternatieven, betoogt de bondskanselier keer op keer. Volgens de vakjury smoort ze daarmee het politieke debat.
Die kritiek mag ook onze eigen 'gedoogregering’ zich aantrekken. Als het om de Europese munt gaat, volgt Nederland een soortgelijke zwabberkoers als Duitsland. Den Haag laat zich leiden door twee tegengestelde sentimenten. Enerzijds is er de populistische onwil om de portemonnee te trekken voor frauderende Grieken en luie Portugezen. Anderzijds moet ook het Nederlandse kabinet de verleiding voelen om, door financiële steun te verbinden aan strenge politieke voorwaarden, Europa het eigen ultraliberale beleid op te leggen.
Het resultaat is dat Nederland vooral druk is met de boot afhouden. Of het nou om gezamenlijke euro-obligaties gaat of de veelbesproken uitbreiding van het euro-reddingsfonds, minister De Jager van Financiën noemt alle voorstellen prematuur. Regeren is afwachten, zo lijkt zijn motto. Totdat 'de markten’ de politiek voor voldongen feiten stellen en er geen alternatieven meer zijn. Zonder debat worden dan nieuwe miljarden in de economie gepompt. Zo ging het bij de redding van Griekenland. Zo zal het straks ook gaan bij Portugal. In werkelijkheid zijn er meer dan genoeg alternatieven. Dat hoeft helemaal niet te betekenen dat de eenheidsmunt uiteenvalt in een sterke 'neuro’ en een goedkope 'zeuro’. Het heeft evenmin automatisch tot gevolg dat Nederland terugkeert naar de gulden.
Neem het voorstel van econoom Nouriel Roubini, befaamd omdat hij al vroeg de hypotheekcrisis voorspelde. Roubini pleit behalve voor een uitbreiding van het reddingsfonds ook voor een sanering van de Griekse staatsschuld. Alleen door een deel kwijt te schelden, de rente te verlagen of de looptijd te verlengen, kan de kapot-bezuinigde Griekse economie in de toekomst weer groeien en kunnen de resterende leningen daadwerkelijk worden afbetaald. Zo'n gereguleerd staatsbankroet zorgt er bovendien voor dat niet alleen de Europese belastingbetalers opdraaien voor de kosten, maar ook banken en beleggers. Achter de schermen in Europa lijken zulke ideeën gehoor te vinden. Diverse media berichtten de afgelopen weken van een geheim 'plan b’ om Griekenlands schuld te versoepelen.
Zelfs de in Nederland gevreesde Europese economische superregering is niet 'alternatiefloos’. Gezamenlijk beleid hoeft niet automatisch rechts te zijn. Linkse partijen en vakbonden kunnen acties voeren voor een Europees minimumloon. En door belastingtarieven te harmoniseren, zou het multinationals moeilijker worden gemaakt Europese staten tegen elkaar uit te spelen om de gunstigste vestigingsvoorwaarden te bedingen. 2011 wordt het jaar van de waarheid voor de euro. Vast staat dat op 31 december ofwel de EU veel machtiger is geworden, ofwel de euro as we know it tot het verleden behoort. Al het andere is nog onbeslist. Genoeg om voor te vechten.