Europa’s Superman

DE MINISTER NOEMT het ‘herstel XL’, Amerikaanse media spreken ronduit van 'Germany’s Superman Economy’. Duitsland viert een bescheiden Wirtschaftswunder. De economie is het afgelopen kwartaal met een onwaarschijnlijke 2,2 procent gegroeid ten opzichte van het voorgaande. Over heel 2010 wordt inmiddels gerekend met een cijfer van boven de drie procent. Het land dat sinds de jaren negentig als de zieke man van Europa gold, is weer de locomotief die het continent uit de crisis moet trekken.
Is er zoiets als een Duits recept tegen de crisis? De eigen bevolking zelf weet wel beter. Niet voor niets staan de regeringspartijen CDU en FDP in de peilingen op een historisch dieptepunt. De liberalen dreigen zelfs de kiesdrempel van vijf procent niet meer te halen. Begrijpelijk: het economische herstel treedt niet op dankzij, maar ondanks de kibbelende coalitie.
Verklaringen voor het succes moeten buiten politiek Berlijn gezocht worden. Ten eerste heeft de Duitse economie, in tegenstelling tot landen als Groot-Brittannië en IJsland, nooit al haar kaarten gezet op dienstverlening en deïndustrialisering. Zoals een werkgeversbaas ooit zei: van elkaars haren knippen kunnen we niet rondkomen. Dat blijkt in de huidige financiële crisis een juiste constatering. Tal van Duitse bedrijven hebben kennisintensieve niches gevonden op het gebied van informatietechnologie, groene energie en machinebouw. Deze vaak middelgrote internationale kampioenen vormen de nieuwe industriële ruggengraat van de economie - en de motor achter het huidige herstel. Een multinational als Siemens laat zelfs zien dat het aloude onderscheid tussen 'diensten’ en 'industrie’ steeds minder relevant wordt. Het bedrijf fabriceert nog altijd machines en productiefaciliteiten, maar verdient net zo goed aan de daaraan gekoppelde dienstverlening: installatie, onderhoud en training.
Ten tweede is er het Duitse banenwonder. Op initiatief van de vakbonden zijn ondernemingen tijdens de crisis net als in Nederland massaal overgegaan op een soort deeltijd-WW. In ruil voor baanzekerheid draaiden werknemers tijdelijk minder uren. Werkgevers behielden op hun beurt waardevolle vaklui en kunnen daardoor nu snel inspelen op de aantrekkende vraag. Nog belangrijker is dat hierdoor massawerkloosheid is voorkomen. Van de gevreesde vijf miljoen werklozen is niets terechtgekomen, het zijn er een slordige twee miljoen minder.
Veruit de belangrijkste verklaring voor de Duitse groei ligt desondanks ver voorbij de eigen grenzen. Net zoals het naoorlogse economische mirakel made in USA was, het land van de Marshall-hulp, drijft het huidige herstel grotendeels op de buitenlandse vraag. Die export zal eerder vroeger dan later stagneren. De Amerikaanse en Japanse economieën groeien nauwelijks, en zelfs China verliest vaart. Waarmee ook duidelijk wordt waarom Duitsland niet Superman is. Zonder hulp van buitenaf kan het land niet vliegen. Dat wordt straks een pijnlijke landing.