De Europese Unie beperkt de visum-verlening voor Gambianen. Dat is een reactie op de weigering van Gambia om deportatievluchten met Gambiaanse migranten uit Europa te laten landen. Brussel wil het West-Afrikaanse land ‘aanmoedigen de noodzakelijke stappen te zetten om de samenwerking op het gebied van toelating te verbeteren’. Geen ordinaire vergelding dus, maar een duwtje in de rug: hup Gambia, je kúnt het!

Waarom wil de regering in Banjul haar eigen onderdanen niet terugnemen? Meewerken aan gedwongen terugkeer zou ‘sociale onrust’ veroorzaken, zegt woordvoerder Saikou Ceesay van Buitenlandse Zaken. Dat lijkt allerminst overdreven. Teruggestuurd worden is traumatisch. Voor de migranten en voor hun families, die in veel gevallen al hun waardevolle bezittingen – land, vee, een winkeltje – verkocht hebben om een van hun kinderen in staat te stellen de sprong naar Europa te wagen. De jonge Afrikanen die in een vissersbootje naar de Canarische Eilanden stappen zetten dus niet alleen hun leven op het spel, maar ook het familiekapitaal. Bij deportatie vervliegt de hoop op geldzendingen vanuit Europa en een beter leven voor de hele familie.

Naar schatting honderd- tot tweehonderdduizend Gambianen leven in de diaspora. Volgens het imf stuurden zij vorig jaar 588 miljoen dollar naar huis. Op een economie van 1,8 miljard dollar is dat ruim dertig procent. Gambia is een van de armste landen ter wereld en het hoeft dus niemand te verbazen dat meewerken aan deportaties vanuit Europa slecht valt onder de bevolking. De Gambiaanse president Adama Barrow, wiens populariteit tot een dieptepunt gedaald is, weet dat heel goed. Doen wat Europa wil zou voor hem neerkomen op politieke zelfmoord. In juni kondigde hij dan ook een moratorium op gedwongen repatriatie af – tot de verkiezingen van 4 december.

Gambia is niet het enige Afrikaanse land dat zich onwillig opstelt. Senegal zette de terugkeervluchten in 2018 stop. En onder meer Mali, Kameroen en Guinee kregen waarschuwingen van de EU om hun ‘gebrek aan medewerking’ op dit punt. Maar tot nu toe is alleen Gambia ervoor bestraft. De onmogelijkheid om aan visa te komen is volgens onderzoeken een belangrijke oorzaak van de clandestiene migratie naar Europa. Zodat de sanctie tegen Gambia een nieuwe stimulans betekent voor potentiële bootvluchtelingen.

Het aantal in 2021 getelde doden en vermisten op de Middellandse Zee volgens het Missing Migrants Project (IOM): 1559