Europa wil nieuwe Turkije-deal

Het is aan alle aandacht ontsnapt, maar afgelopen week hebben de Europese leiders tijdens een videobijeenkomst besloten de omstreden EU-Turkije-deal te verlengen. Ook premier Mark Rutte stemde in. De Europese Commissie moet in juni met een uitgewerkt voorstel komen. ‘De formulering van de resoluties doet vermoeden dat een nieuwe overeenkomst slechts een remake van de oude zal zijn’, stellen J. Olaf Kleist en Marcus Engler, verbonden aan het German Centre for Integration and Migration Research in Berlijn, in het online magazine International Politics and Society (ips).

De Europese regeringsleiders beschouwen de deal als een groot succes. Onbegrijpelijk, en schaamtevol. De EU-Turkije-deal is een wangedrocht. Het oorspronkelijke plan, dat EU-staten voor iedere Syrische vluchteling die vanaf Griekenland naar Turkije terugkeerde een Syrische vluchteling vanuit Turkije zouden opnemen, is nooit uitgevoerd. In de praktijk is het niet meer dan vuile handel: de Turkse regering belet vluchtelingen om naar de EU te reizen, in ruil betaalt de EU zes miljard euro aan Turkije voor de opvang.

De mensonterende omstandigheden in de Griekse kampen, waarin vluchtelingen die door de mazen van het Turkse net zijn geglipt worden opgesloten, zijn bij iedereen nagenoeg bekend. Asielzoekers, inclusief kleine kinderen, wachten er jaren om gehoord, gedeporteerd of doorgestuurd te worden. De Griekse kustwacht maakt zich ondertussen schuldig aan illegale push-backs. Het VN-vluchtelingenagentschap unhcr meldde afgelopen week bewijsmateriaal te hebben van ‘enkele honderden gevallen’.

Wel stelt Turkije nu ook extra eisen: visumvrij reizen naar Europa, een duidelijk pad naar een douane-unie, en nog meer geld. Die extra miljarden wil het gebruiken om Syrische vluchtelingen naar militaire ‘beschermingszones’ in Noord-Syrië te sturen – wat volgens het internationaal recht illegaal is. De EU-leiders gooien met het verlengen van de deal dus niet alleen de eigen verworvenheden op het gebied van vluchtelingenbescherming, het respecteren van mensenrechten, overboord, ook maken ze zich weer afhankelijk van de Turkse regering – die al eerder dreigde met het sturen van een ‘vluchtelingenbom’ naar Europa.

En dat terwijl de deal helemaal niet nodig is. Zoveel Syrische vluchtelingen als in 2015 komen er al lang niet meer. De EU-landen zouden beter eindelijk een eigen, Europa-waardig beleid moeten ontwikkelen, schrijven Kleist en Engler. Want ‘een stabiel internationaal vluchtelingenregime gebaseerd op mensenrechten is in het eigenbelang van Europa’.


Het aantal in 2021 getelde doden en vermisten op de Middellandse Zee volgens het Missing Migrants Project (IOM): 323