Europa zet de vrijheden op het spel

‘Wij die het hebben, weten misschien niet zo goed wat vrijheid is, en wat een kostbaar, breekbaar goed het is’, mailde Anne Branbergen, onze correspondent in Italië, mij afgelopen week. ‘Maar zij die het niet hebben, weten héél precies waar de vrijheid is en waar niet. Namelijk: bij ons wél en bij hen niet. De wilskracht waarmee de niet-vrije mens dwars door alles heen de vrijheid probeert te bereiken zou voor ons, veilig en wel op het strand, een waarschuwing moeten zijn.’

Branbergen kan het weten. Italië is een van de landen waar vluchtelingen en migranten vanuit Afrika na een helse reis op zee aankomen. Ze verblijven er vaak lange tijd, werken zwart en onderbetaald op het platteland, dolen door Rome en andere steden, en trekken vaak verder richting het noorden, weer een gevaarlijke hobbel trotserend, de grens met Frankrijk over waar Franse grenswachters op hen jagen. Ook onze correspondenten Ingeborg Beugel in Griekenland en Lex Rietman in Spanje weten hier alles van.

Want hoe hoog de Europese Unie de muren rondom het fort ook optrekt, hoe geavanceerd de bewakingsindustrie rondom de grens ook is, hoe gruwelijk de kampen op Lesbos en andere Griekse eilanden ook zijn, hoe gevaarlijk de overtochten op de Middellandse Zee, hoe hard Kroatische grenswachters mensen terug naar Bosnië slaan, hoe ver Griekse grenswachters mensen in rubberboten naar Turkse wateren terugduwen, of Maltese naar Libische wateren, hoeveel off shore-centra ook worden opgericht in Rwanda, hoeveel afschrikking we ook bedenken – mensen blijven hierheen vluchten.

‘Is er nog empathie? Of zijn mensen immuun geworden voor de verhalen en beelden over de verschrikkingen?’ vraagt de Nederlands-Iraanse fotograaf Tina Farifteh zich af in haar afstudeeronderzoek Empathy, the Image and Me. Kunnen we als beeldmakers dan nog wel iets bijdragen? De foto uit 2015 van het verdronken Syrisch-Koerdische jongetje Alan Kurdi op het Turkse strand schokte de wereld. Het beleid werd desondanks alleen maar hardvochtiger. ‘We are both emphatic and hateful’, stelt Farifteh.

Europa gedraagt zich aan de buitengrenzen steeds inhumaner, schendt met groot gemak mensenrechten, en verkwanselt daarmee meer en meer onze eigen waarden – waarmee we ook onze eigen vrijheden op het spel zetten. Alsof we de Europese ziel aan de duivel hebben verkocht: alles om te voorkomen dat de niet-vrije mens hierheen komt.

Het aantal in 2021 getelde doden en vermisten op de Middellandse Zee volgens het Missing Migrants Project (IOM): 898