Exegese

Veel partijen zijn het fundamenteel oneens met het mensbeeld van de SGP. Maar er zijn karaktertrekken van de partij die ze hooglijk waarderen.

Als je in het oude gedeelte van de Tweede Kamer de burelen van de sgp wilt bereiken, moet je vlak daarvoor een paar traptreden op. ‘Soms zou je meer sgp willen’, staat op een van die treden te lezen. Loop je door, dan krijg je vanzelf meer sgp. Typische sgp-humor, ook al komt de tekst oorspronkelijk niet van een partijgenoot.

Afgelopen week zat een groot deel van Nederland echter helemaal niet te wachten op meer sgp. Aanleiding was de uit de Verenigde Staten overgewaaide Nashville-verklaring waar – naast veel dominees van streng gereformeerden huize – ook de naam van sgp-fractievoorzitter Kees van der Staaij onder stond, ook al had hij formeel de verklaring niet ondertekend. Hij kreeg een mediastorm en hatemail-lawine over zich heen.

Geslachtsverandering en homoseksualiteit die worden beleden liggen moeilijk in sgp-kring. Ze zijn niet in overeenstemming met ‘de bijbelse noties over huwelijk, gezin en seksualiteit’. Die laatste woorden zijn uit de verklaring die Van der Staaij in een reactie zelf uitbracht.

Afgelopen jaar vierde de Staatkundig Gereformeerde Partij haar honderdjarige bestaan. Ze is de oudste politieke partij in de Tweede Kamer, waarin ze in 1922 een eerste zetel wist te verwerven. Sindsdien heeft de partij nooit meer dan drie Kamerzetels gehad. Meer sgp is er dus niet geweest. De affaire roept de vraag op of er juist minder zou moeten zijn, door bijvoorbeeld niet meer met de partij samen te werken.

In artikel 13 van de veel besproken verklaring staat: ‘WIJ BEVESTIGEN dat de genade van God in Christus zondaren in staat stelt om tegen een transgender-zelfverstaan te strijden en dit verkeerde zelfverstaan te verloochenen en, door Zijn geduld, de door God ingestelde verbinding tussen het biologische geslacht en het zelfverstaan als mannelijk of vrouwelijk te aanvaarden.’

Zowel taalgebruik als inhoud is voor niet-gelovigen niet van deze tijd. Het vereist exegese, tekstuitleg waar gereformeerden juist zo bedreven in zijn als het om de bijbel gaat, al leidden die exegesen tot menige ruzie, met soms kerkscheuringen als gevolg.

In gesprek blijven is een betere manier om de dominees tot inkeer te brengen

Van der Staaij mag formeel de Nashville-verklaring niet hebben ondertekend, als hij schrijft dat wat de inhoudelijke boodschap ervan betreft ‘de sgp er nooit een geheim van heeft gemaakt’, dan klopt dat. Dat geldt ook voor het standpunt over de doodstraf of vrouwen in de politiek. Al is dat laatste standpunt de afgelopen jaren langzaam aan het schuiven. Na bijna een eeuw van alleen politiek actieve mannenbroeders stond er in Vlissingen in 2013 voor het eerst een vrouwelijke lijsttrekker op de kieslijst.

In zijn eigen verklaring schreef Van der Staaij het waardevol te vinden dat in het nawoord van de Nederlandse Nashville-verklaring ‘terecht de grote verantwoordelijkheid wordt benadrukt voor een zorgvuldige omgang met mensen die indringende vragen hebben bij hun seksuele gerichtheid en geslacht’.

Ik probeer me voor te stellen dat je opgroeit in gereformeerde kring en in je puberteit seksuele gevoelens krijgt voor mensen van je eigen geslacht. Waaruit bestaat dan die zorgvuldige omgang? Een dominee in Den Haag, van een kerk die eveneens als redelijk streng te boek staat, vertelde me dat jongeren heel goed aanvoelen of ze met hun eigen dominee over hun seksuele gevoelens kunnen praten. Dat heeft echter tot gevolg dat de dominees die er niet voor open staan ook niet worden geconfronteerd met die gevoelens van de jongeren. Die laatsten kijken wel uit. Ze vertrekken als het enigszins kan zo snel mogelijk naar de stad, weg uit de bible belt. De desbetreffende dominee kan blijven leven in zijn eigen gesloten geloofsovertuiging, niet gehinderd door de confrontatie met de werkelijke wereld om hem heen. Zorgvuldigheid betekent dan dat je welkom bent in de kerk, zolang je maar geen seks hebt met een seksegenoot of je geslacht niet laat veranderen.

Uit recente sgp-cijfers blijkt dat slechts 14,9 procent van de Nederlandse bevolking van vijftien jaar en ouder zichzelf protestant noemt. Hoeveel van hen zichzelf beschouwen als staatkundig gereformeerd is niet goed uit dat onderzoek op te maken. De sgp zag bij de laatste telling evenwel haar ledenaantal stijgen. Dat gold ook voor de ChristenUnie, terwijl het cda, de derde christelijke partij, juist leden verloor. Samen hebben deze drie 28 Kamerzetels.

Het geringe aantal zetels van de sgp is in het huidige versplinterde politieke landschap echter groot genoeg om politiek van invloed te zijn. Van der Staaij op de achterbank bij minister-president Mark Rutte toen het vorige (minderheids)kabinet van vvd en pvdade steun van de sgp goed kon gebruiken, bracht dat letterlijk in beeld. Maar denk niet dat het alleen de regerende fracties zijn die naar de sgp lonken, ook GroenLinks schroomt niet met de sgp samen te werken als dat politiek loont.

Veel partijen zijn het fundamenteel oneens met de sgp als het gaat om homoseksualiteit, geslachtsverandering, huwelijk, abortus, doodstraf en de rol van de vrouw. Maar er zijn karaktertrekken van de sgp die ze hooglijk waarderen. Zoals ‘een man een man, een woord een woord’. En als het om de grondwet gaat, wordt dezelfde kundigheid in exegese waar de sgp nu om wordt verguisd juist geprezen. Van deze twee eigenschappen zou je in Den Haag soms meer willen.

In de huidige gepolariseerde samenleving is de neiging echter groot samenwerking met de sgp te verwerpen. Maar in gesprek blijven is een betere manier om de dominees tot inkeer te brengen. Die eerste vrouw op de lijst kwam er tenslotte ook.