De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Exit QR

In België is deze maand de eerste rouw­advertentie met een QR-code erin verschenen. Een QR-code is zo’n veredelde streepjescode, een vierkant geval met zwarte blokjes erin gestrooid. Richt je smartphone erop en je komt op de website die hoort bij het gescande object (museumstuk, reclameposter, pindakaaspot, rouwadvertentie).

Ik keek naar die QR-code, en moest denken aan een symposium waar ik een jaar of vijf terug was. Bij de garderobe stapte een hippe figuur op me af, die me zo’n QR-code in een foldertje voorhield. ‘Dit gaat het helemaal worden’, sprak de Figuur profetisch. ‘Dit wordt dé verbinding tussen de fysieke realiteit en de virtuele. Let maar op.’ Van het symposium zelf herinner ik me niet veel. Het was zo’n gelegenheid waarbij iedereen naambadges droeg en visitekaartjes uitwisselde met de verlekkerde ernst waarmee achtjarigen dat met voetbalplaatjes doen. Het was, kortom, allemaal nogal weerzinwekkend.

Bij de uitgang van het zalencomplex liep ik opnieuw de Figuur tegen het lijf. Hij stond te roken. ‘Ik geef je deze’, zei hij. Het visitekaartje dat hij uit zijn binnenzak trok had ook de vorm van zo’n QR-code, waarbij de gestrooide blokjes nu uitgesneden waren, zodat je er doorheen kon kijken, wat ik beleefdheidshalve even deed. ‘QR-codes’, sprak de Figuur terwijl ik zijn geschenk in mijn kontzak stak. ‘Die worden het helemaal. Let maar op.’ Ik weet niet waarom hij het specifiek op mij gemunt had. Over het algemeen haat ik QR-codes. Ze ontsieren elk object waar ze op gestempeld worden en zijn veel opdringeriger en zelfvoldaner dan de relatief discrete streepjescode (‘een groepsfoto van Ethiopiërs’, zeiden wij vroeger op school, ook al mocht dat niet).

Toen die streepjescodes net verschenen, doken ze overal in de beeldende kunst op, met name in de pop art. Hetzelfde zag je de laatste jaren met die QR-code gebeuren. Die zag je ook ineens in musea en op verkeersrotondes. Nieuwkomers in de publieke ruimte hebben de neiging massaal in de kunstwereld te infiltreren.

Heeft de Figuur gelijk gekregen? Ik weet het niet. Ik geloof dat het hele QR-gebeuren al weer op z’n retour is. Voor mijn gevoel hebben die blokjes al een aureool van achterhaald-zijn, en met die plaats op het rouwbericht was het alsof ook van de QR-code zelf het verscheiden werd gememoreerd.

Gisteren zag ik een fietser stoppen voor een bord aan de rand van een boerenerf bij het Overijsselse Hellendoorn. Hij pakte zijn telefoon en fotografeerde het bord. Die scant een QR-code, dacht ik. Maar toen ik dichterbij kwam zag ik dat het een ouderwets informatiebord was: er was hier een gevechtsvliegtuig neergestort in de Tweede Wereldoorlog. Er zijn hier achttien van zulke toestellen neergestort en je kunt een uitgestippeld fietstochtje langs al die rampplekken maken op zondag, of een andere dag.

En ineens, terwijl ik daar bij dat boerenerf stond, kreeg ik een visioen. Of nou ja, ik dacht aan Google Glass. Met zo’n bril (volgend jaar komen de eerste in de winkel) heb je helemaal geen informatiebordjes als deze meer nodig, bedacht ik. Via GPS ziet de bril waar je bent en projecteert dan meteen de relevante informatie voor je ogen: iets over die gevechtsvliegtuigen, of een gedicht van Johanna van Buren, die hier geboren is en in de volkstaal dichtte, zoals ik in het dorp onder haar standbeeld lees. Maar hoe dat klonk? Daar moet je maar naar gissen. Een QR-code die direct naar haar Wikipedia-lemma zou verwijzen was handig geweest, maar het ziet er niet uit. Google Glass biedt uitkomst, en zal doen wat die QR-codes doen, maar dan onzichtbaar. Dé verbinding tussen de fysieke en de virtuele realiteit.

En nu mijn visioen. Ik zag ineens een wereld voor me waarin iedereen Google Glass draagt. Hoe ziet dat eruit? Verkeerswegwijzers zijn niet meer nodig, want je hebt geïntegreerde navigatie. Informatiebordjes zijn eveneens overbodig. Straatnamen, huisnummers net zo. ‘Te koop’-borden? Welnee: je koppelt die GPS aan Funda en laat ze alleen aan potentiële huizenkopers oplichten.

Het is ongelooflijk: juist de meest futuristische technologie zal de publieke ruimte volledig leeg en ongemarkeerd maken. De bril van de toekomst geeft de wereld terug aan zichzelf. Wie een keertje zonder z’n bril op pad gaat, zal de wereld leeg aantreffen, alsof die gisteren geschapen is. Geen wegwijzers of uithangborden, geen hectometerpaaltjes of snelheidsborden. Alles wat steden en wegen zo schreeuwerig en lelijk maakt, kan probleemloos op de brandstapel van de geschiedenis.

Een dorp zal weer gewoon dorp zijn. Juist dankzij die hightechbrillen zullen we met Johanna van Buren uitroepen:

O darpien, mien darpien, Wat lig iej doar mooi!

De roo en de goldgelle, Blae zint oew tooi

Ik stoa op den barg, Ik kieke noa oew

O, darpien, mien darpien, Wat mooj ziej toch noew!