Kunst

Façade-republiek in Berlijn

Kunstenaarsutopie: Ideale maatschappij in slooppaleis

BERLIJN – Het Palast der Republik – in de volksmond: Palazzo Prozzo – stond leeg sinds zijn sluiting in 1990, afgedwongen door de aanwezigheid van vijfduizend ton asbest. Het gebouw was in 1976 in gebruik genomen. Het Oost-Duitse marionettenparlement zat er; DDR-burgers konden er Russische soljanka eten, Berliner Weisse drinken, naar theatershows gaan en een potje bowlen. «Erichs lampenwinkel» is sindsdien leeggeroofd. De vijftigduizend lampen die Honecker in het socialistische paleis had laten ophangen zijn verdwenen, samen met de complete inrichting van de restaurants, cafés, showbühnes, het parlement en de discotheek. De laatste veertien jaar heerste een macabere donkerte op de Schlossplatz.

In de kleerkasten en woningen van de Berlijnse avant-garde mag het DDR-design uit de jaren zeventig heel populair zijn, de Bondsdag heeft een resolutie aangenomen waarin staat dat het Palast der Republik wordt gesloopt en dat daarna het Hohenzollernschloss weer wordt opgebouwd. De nieuwe machthebbers doen zo hetzelfde als de socialistische leider Walter Ulbricht, die het door bommen half verwoeste, eeuwenoude paleis van de Hohenzollern-dynastie in 1950 liet afbreken. Wat er in het derde millennium na Christus in een herbouwd kasteel midden in het hart van de metropool Berlijn moet gebeuren, wie in dat kasteel huist en vooral wie dat moet betalen – de stad heeft vijftig miljard euro schuld – is volstrekt ondui delijk, maar wat de parlemen tariërs en de heren van de Experten kommission Historische Mitte Berlin wel duidelijk is, is dat het Palast zo snel mogelijk tegen de vlakte moet.

Omdat de afbraak continu wordt uitgesteld en naar verwachting pas in de zomer van 2005 zal plaatsvinden, hebben verschil lende culturele instellingen rond de vereniging Zwischenpalast nutzung nu een concessie gekregen om met kunst, cultuur en party’s de ruïne weer tot leven te wekken. Het gaat de gebruikers van het Volkspalast niet om Ostalgie, maar meer om het publieke gebruik van de openbare ruimte waartoe ze het Palast rekenen: een van alle pracht en praal ontdaan stalen skelet, een relict uit vergane tijden, een overgangsobject tussen verleden en toekomst. Hun uitgangspunt: het Palast is van iedereen. Duurbetaalde adviseurs van McKinsey hebben er al feesten met 3500 man georganiseerd, en zelfs Boss der Bosse, bondskanselier Schröder, kwam onlangs op uitnodiging van de Bund Deutscher Industrie (BDI) eens kijken in het kale huis van het failliete DDR-socialisme.

Een project dat de gedachte verder ten uitvoer brengt is de Fassa den republik, een kunstenaars utopie van een ideale maatschappij. Hiervoor werd het Palast onder water gezet. Alle bezoekers waren burgers van de Fassadenrepublik en moesten bij de douane eerst hun wapens afgeven. Per rubberbootgondel ging het dan verder richting façade-parlement. Daar konden de twee partijen op de wal, schijndemocraten en façade-republikeinen, nieuwe voorstellen opperen. Als ze er een hadden, bijvoorbeeld de verhoging van hun salaris, dan konden ze per rubberboot naar de waterpresident varen en hun voorstel indienen. Je kon bij het Voor vaderen ambt beroemde personen uit de geschiedenis adopteren. Als de boot langs het Rotlichtviertel kwam, moest je zelf performances opvoeren, bij een mobiele deejay kon je de muziek voor de hele republiek aanwijzen. Alles in de Fassadenrepublik hangt af van eigen initiatief. De huizen waren opgehangen gevels die door burgers zelf ontworpen waren. Politici zitten niet voor vier jaar, maar kunnen naar wens afgezet worden.

Het succes van het Volkspalast lijkt een ommekeer in de publieke mening te veroorzaken. Zelfs vooraanstaande SPD’ers eisen dat het Palast der Republik niet wordt afgebroken, tot duidelijk is wie de afbraakkosten (waarschijnlijk tachtig miljoen euro) betaalt en wat er daarna gebeurt. De Duitse minister van Cultuur Christina Weiss heeft geopperd het Palast der Republik zelf tot object van een tentoonstelling te maken. Dat zou een kritische expositie moeten zijn die de geschiedenis van het bouwwerk als uitgangspunt neemt.

Geopend tot 9 november 2004

www.volkspalast.de
www.zwischenpalastnutzung.de