De 9/11-samenzweringstheorie

Fair and Balanced; We Report, You Decide

Omdat de belangrijkste samenzweringstheorie over de aanslagen van 11 september 2001 (‘Bush & Cheney hebben het gedaan’) vooral in Nederland snel wortel schiet, komt David Ray Griffin, een leider van de 9/11 Truth Movement, op 8 september naar Amsterdam om daar de vertaling van zijn boek The New Pearl Harbor toe te lichten. Uitgeverij Lemniscaat stuurde een persbericht rond met daarin de bewering dat het ‘niet om de zoveelste wilde samenzweringstheorie’ gaat, maar om ‘gedegen onderzoek’. Ook Joost de Vries schrijft hierboven dat hij doorgaans niet gevoelig is voor al te wilde speculaties over de werkelijke toedracht van historische gebeurtenissen. Het is de gangbare wijze waarop de ‘believers’, zoals Griffins medestanders elkaar noemen, hun publiek tegemoet treden. Maar het beroep op nuchtere redelijkheid stemt tot wantrouwen, of tenminste tot voorzichtigheid. Want mensen die je de (toch vrij spectaculaire) stelling van Pythagoras willen uitleggen, of de recente (en even spectaculaire) inzichten in de genbiologie, beginnen nooit met zo’n bijsluiter. Bovendien: de samenzweringstheorie van Griffin en kornuiten is wel degelijk wild. Hun ongezouten kritiek op de officiële lezing die een Amerikaanse congrescommissie van de aanslagen gaf, gecombineerd met hun vermoedens van het allerslechtste omtrent het Amerikaanse militair-industrieel complex, leidt bij hen tot de onontkoombare conclusie:Bush heeft het gedaan.

Hoewel de gangbare media er niet aan wilden (maar het tij lijkt te keren) is dat precies wat een relatief kleine maar fanatieke groep Amerikanen wil horen. Net als een groeiend aantal Nederlanders, vooral aan de universiteiten van Delft en Nijmegen, waar docenten hun studenten de onwaarschijnlijkheden in het officiële rapport zelfs laten narekenen.

Daar komt bij dat de waarheidsbeweging van Griffin en kornuiten weliswaar bestaat uit fanatici, zoals ook De Vries erkent, maar niet louter uit stuntelende amateurs. Dat zal iedereen bevestigen die de documentaire over 11 september via de website www.loosechange911.org bekijkt. Met een onwaarschijnlijk laag budget haalt de twintiger Dylan Avery met de film hetzelfde niveau als de regeringsgezinde propagandazender Fox, waar ook met een opvallend laag budget wordt gewerkt. Het sterke van Avery’s documentaire zit ’m vooral in de verhalen die verscheidene natuurwetenschappers (of meestal halve natuurwetenschappers) leveren om te bewijzen dat allerlei belangrijke elementen uit het rapport van de 11 september-commissie fysiek niet mogelijk zijn.

Ik weet niets van brand, smeltpunten, inslagfactoren en spanwijdtes, dus als Avery een typische wetenschapper van een middelgrote universiteit op z’n Twee vandaags in beeld brengt en hem met een donkere en serieuze stem het een en ander laat beweren, wil ik zo’n wetenschapper best geloven. ‘Al het weten is uiteindelijk gebaseerd op geloven’, luidt een van Wittgensteins aforismen.

Maar het zwakke van de hele waarheidsbeweging dreunt direct mee met de bombastische achtergrondmuziek in Avery’s documentaire: alles wat van pas komt, wordt erbij gesleept, maar feiten en vragen die de eigen theorie falsificeren worden hardnekkig genegeerd, met bijna lachwekkende gevolgen. Stel nu – om eens één punt te noemen – dat het Pentagon niet werd getroffen door een Boeing 757 maar door een raket (een van de voorgestelde ‘oplossingen’) of een kleiner toestel volgeladen met explosieven. Waar is dan de Boeing gebleven met de overleden passagiers? Gewoon doorgevlogen naar San Francisco? Verdwenen in de Bermuda-driehoek?

Zo kritisch als het officiële verhaal wordt bekeken, zo kritiekloos wordt het eigen gelijk gebracht. Terwijl een bewaker in Guantánamo Bay niet eens een koran door de plee kan spoelen zonder dat Newsweek er lucht van krijgt, zijn de autoriteiten die betrokken waren bij deze omvangrijke operatie volgens de samenzweringsdenkers in staat gebleken hun mond te houden. En terwijl de president zijn eigen inlichtingendienst niet in het geniep kan laten afluisteren zonder dat The New York Times erover bericht, hebben Avery en kornuiten niet één bron gevonden binnen de fbi, op het kantoor van Cheney of onder het voetvolk dat volgens de samenzweringstheorie de explosieven legde in de Twin Towers of de orders kreeg de luchtmacht van Amerika voor één dag aan de grond te houden.

Wat helpt bij het geloof in de complottheorie van de waarheidsbeweging is het pure ongeloof dat de huidige regering van Amerika niet de oorzaak is van al het kwaad dat de Amerikanen overkomt. Alsof het aanwijsbare falen van de regering-Bush nog niet genoeg voor ze is, moet het Witte Huis ook aan de wieg hebben gestaan van het grootste leed dat Amerika in de afgelopen jaren is overkomen. Niet voor niets is David Ray Griffin, de ‘wetenschapper’ die Lemniscaat naar Nederland haalt, een theoloog. Hij mag in het Tropenmuseum filosoferen volgens de wetten van de allerslechtste godsbewijzen, waarin merkwaardige en inderdaad opvallende toevalligheden worden verheven tot bewijsmateriaal. Hierin past ook de gedachte dat een achteraf profetisch gebleken blik wijst op schuld. Vandaar dat de believers, om nog eens iets te noemen, voortdurend een passage aanhalen uit het manifest Rebuilding American Defenses, gepubliceerd in 2000 door de neoconservatieve denktank Project for the New American Century en mede-ondertekend door de schurk Dick Cheney. Een terroristische aanslag op Amerika wordt daarin terloops genoemd als een kans op plotselinge steun onder de Amerikaanse bevolking voor de inderdaad vrij radicale omslag in het buitenlandse beleid dat de denktank destijds voorstond. Voorzichtiger critici hebben dit manifest aangehaald om te opperen dat de aanslagen bepaalde geledingen in de machtskringen rond Bush niet slecht uitkwamen. Maar dat is de 9/11-samenzweringsdenkers niet genoeg; het manifest is voor hen een bewijs dat machtige neoconservatieven de aanslagen hebben bekokstoofd, alleen om hun wil door te drukken binnen het Washingtonse overheidsapparaat. 11 september 2001 als Amerikaanse variant op de Rijksdagbrand in 1933.

Hoe mesjokke deze verklaring voor de fouten in het officiële rapport ook is, de manier waarop de waarheidsbeweging tot haar conclusies komt en die presenteert – zowel in Griffins boek als in Avery’s documentaire – is in de afgelopen jaren in Amerika steeds gangbaarder geworden. Avery’s ‘stel vragen, eis antwoorden’ is de anti-Bush-variant van ‘Fair and Balanced; We Report, You Decide’, de slogan van het regeringsgezinde en uiterst populaire Fox News. Je kiest een aspect uit de werkelijkheid, zoomt erop in en blaast het vervolgens op tot enorme proporties om de conclusies te overgieten met een saus van objectiviteit. Bij Fox komt er af en toe nog iemand in beeld voor wederhoor, maar dat zijn doorgaans bij voorbaat verdachte types waar niemand zich mee identificeert. In Avery’s documentaire ontbreekt het wederhoor, maar ontlenen de beweringen hun kracht aan de attributen van de serieuze nieuwsgaring en de universitaire achtergrond van de heren die de kijker en lezer tot het nagenoeg onvoorstelbare leiden.

Fox News verdedigt zijn omstreden werkwijze met prachtige kijkcijfers. Miljoenen Amerikanen kunnen niet zo dom zijn, zo is de gedachte, dat zij zich moedwillig dagelijks in de luren laten leggen. Ook de waarheidsbeweging schermt met grote getallen en doet zelfs alsof er sprake is van een massabeweging.

Door dit soort tamtam, nu ook georganiseerd door De Balie in Amsterdam en andere debatcentra in Nederland, ontstaat een verwrongen beeld van de impact van de Amerikaanse samenzweringsdenkers. Waarschijnlijk om de Nederlandse redactie een pleziertje te doen besteedde de sympathieke nos-verslaggever Wouter Kurpershoek eens aandacht aan de beweging. De Nederlandse kijker zag een groepje idioot uitgedoste figuren met spandoeken op een trottoir in New York… en ja hoor, navraag leerde dat ze ook hun twijfels hadden over regeringsrapporten over ufo’s en ruimtemannetjes. In Amerika bloeien allerlei wilde bloemen. Niet voor niets begon Avery zijn documentaire als een fictieproject. Maar gaandeweg, zei hij in een interview, bleek het onderzoek dat hij voor zijn film verrichtte ook te dienen om de werkelijkheid te beschrijven.

Bij Barry Zwicker, een Canadese journalist en linkse activist (ook wel de Canadese Michael Moore genoemd) ging dat anders. Die had helemaal geen onderzoek nodig, of twijfel. Net als veel echte believers wist hij het meteen, nog maar enkele minuten nadat de Twin Towers waren ingestort: hier zaten ‘krachten in Amerika’ achter.

Het is helemaal niet het verstand waar de theorieën een beroep op doen, zoals Joost de Vries schrijft. Het is geloof, woede en haat. Precies ook waar de regering-Bush zo goed in is. En de lieden die werkelijk achter de aanslagen zitten.