Faits divers toneel

  1. Waarom hebben we in Nederland niet een landelijk televisienet waarop uitsluitend mooie kunstprogramma’s zijn te zien? Zoals Sat3 in Duitsland of Arte in Frankrijk. Nu zijn we aangewezen op het Kunstkanaal, dat een prachtig aanbod heeft maar slechts in drie steden is te zien: Amsterdam, Hilversum en Rotterdam. In die laatste stad is vanaf 2 mei een fraaie film te zien over het werk van een van onze topchoreografen, Hans van Manen: Meester van de beweging. De documentaire van Ad ‘s Gravesande, Siewert Verster (en met meeslepend camerawerk van Erik Terpstra), geeft een indringend beeld van de inspiratiebronnen van Van Manen. Hij is vooral een nuchter choreograaf, van kunstzinnig geouwehoer houdt hij niet, hij denkt in dans op de vloer van het repetitielokaal en bij de geluidsinstallatie in zijn huiskamer - wat in de film een paar leerzame scènes oplevert. 'Dans stelt dans voor’ is een van zijn meest geciteerde uitspraken.

Van Manen is geaard. Hij verklaart dat vanuit zijn eigen loopbaan als danser: ‘Ik was geen springer, ik was een draaier.’ De documentairemakers laten ook zien dat de choreograaf schaamteloos is in het voordoen. Veel van zijn balletten - Van Manen heeft langzamerhand een groot oeuvre op zijn naam staan - worden in het buitenland opnieuw ingestudeerd. Zijn assistente doet het voorwerk, maar daarna komt Van Manen de puntjes op de i zetten, en ook daarvan biedt de film mooie voorbeelden. Wat vooral opvalt is hoe goed hij kijkt. Het lijkt alsof hij werkelijk álles ziet. Er is langzamerhand een plank vol met registraties en videoportretten van Hans van Manen - ik denk aan de repetities van zijn legendarische Vijf tango’s op muziek van Piazzola en de verfilming van vijf kleine meesterwerken door Wilbert Bank. Deze film is op die reeks een dankbare aanvulling. Dus: Rotterdammers, kijken! Vanaf 2 mei vijf dagen op het lokale kabelnet (kanaal 59). Inlichtingen bij het Kunstkanaal: 020-6271496. En laat staatssecretaris voor de muzen, Rick van der Ploeg, eens wat gaan doen aan een landelijk te ontvangen Kunstkanaal. De deskundigheid is in huis, er is zeker en vast ook publiek voor. En het materiaal ligt kilometers lang te schreeuwen om (her)uitzending. 2. Fassbinders geruchtmakende stuk Het vuil, de stad en de dood - in de jaren tachtig in Duitsland en Nederland met veel lawaai nooit tot een opvoering gebracht - ging afgelopen weekend in première in… Tel Aviv. De Israelische regisseur Yoram Löwenstein heeft het stuk geregisseerd met studenten van zijn onafhankelijke toneelschool Schchnat Hativka, wat zo veel betekent als 'Nederzetting van de hoop’. Hij vindt - zo lees ik in Der Spiegel - dat het stuk niet over joden gaat, maar over het Duitse antisemitisme. In Israel wil hij er een andere draai aan geven: hij wil het laten handelen over de 'ressentimenten tegen de Palestijnen’. Waaraan hij toevoegt: 'Het stuk is een studie over racisme, de boodschap is universeel’. Wat zal de joodse gemeenschap in Nederland hier toch van vinden? Dit waren namelijk precies de argumenten waarom regisseur Johan Doesburg en zijn acteurs in 1987 hier het stuk wilden opvoeren - verhinderd door de joodse gemeenschap. Löwenstein wilde in oktober met zijn studenten de voorstelling in Berlijn laten zien, in het Maxim Gorky theater, waar de artistiek leider al het plan had opgevat om Fassbinders tekst te spelen, opnieuw verhinderd door de joodse gemeenschap. Maar zelfs die uitvoering, door jonge joodse acteurs, gaat niet door. Alleen al de aankondiging werd meteen een rel. Löwenstein heeft zich teruggetrokken. Hij wil geen speelbal worden in een conflict dat hij als 'typisch Duits’ beschouwt. Misschien een idee voor het Theaterfestival in Nederland? 3. Over vrienden schrijf je niet, luidt de grondregel van de journalistiek. Mag ik even een uitzondering maken? De formatie ELS Inc heeft een geweldige 'volksopera’ gemaakt. ef Hofmeister componeerde veertien liederen op basis van Misdaad en straf van Dostojevski. De componist zingt zelf, samen met Kees Scholten, Arie de Mol, David van Aalderen en Kim Soepnel. Het is, neem het van me aan, wereldtheater. Op de vierkante millimeter: café-opstelling, geen decor, wij mogen roken en drinken, zij spelen en zingen de spotjes uit het bescheiden lichtplafond. En ze vertellen al zingend een levensverhaal. Dat fonkelt als een vers geslepen diamant. Programmeurs, zet U schrap. Het kost U bijna niets. En Uw publiek krijgt er theater voor terug waar U - ik schrijf het kort door de bocht - niet van terug hebt. Daar houd ik het bij. Want inderdaad: over vrienden bericht je als journalist in principe niét. Het jeukte even. Excuus.