Televisie: ‘De strijd om het Binnenhof’

Fake news in de zeventiende eeuw

Grimeur Arjen van der Grijn verandert Pierre Bokma in Oldenbarnevelt in De strijd om het Binnenhof © NTR

Willem van Oranje rollebolt met een deerne en zegt dan: ‘Ik ga trouwen.’ ‘Maar Willem, en wij dan?’ Zo werd 1555 in 1984 verbeeld in een dramaserie over de Vader des Vaderlands. Zes miljoen kijkers zagen deze meest onhistorische scène ooit. Alsof dit zestiende-eeuwse meisje een seconde kon denken aan een Meghan-huwelijk. We moesten er thuis, akelig elitair, erg om lachen. Dus hield ik mijn hart vast toen de eerste aflevering van geschiedenisprogramma De strijd om het Binnenhof begon met een gespeelde vijftiende-eeuwse liefdesscène tussen gravin Jacoba van Beieren en hoge edelman Frank van Borssele. Want ook of juist in de hoogste kringen stond bij huwelijk ‘liefde’ zelden bovenaan. Dat wordt trouwens heel goed uitgelegd in dezelfde aflevering aan de hand van Jacoba’s drie voorgaande huwelijken (het eerste toen ze vijf was). Vervreemdend wel dat die beginscène een repetitie blijkt voor de slotscène waarin het liefdeshuwelijksaanzoek bij een banket voor het ‘echie’ wordt gespeeld. Hannah Hoekstra (Jacoba) zit bij begin zonder hoofdtooi en met gympies, maar wel al in kostuum, haar zinnen te oefenen, terwijl regisseur/scenarist Niek Barendsen aanwijzingen geeft: dramafragment dus plus the making of.

Het veel grotere non-fictiedeel wordt gebracht door een parade van archivarissen, historici, bibliothecarissen, kostuumkenners en -makers, stadsgidsen, historisch letterkundigen, beeldhouwers, auteurs – en dat incidenteel aaneen gepraat door Wouke van Scherrenburg. Het heeft iets van Verborgen verleden, maar is nog iets ‘rijker’ als geschiedenisles. Je komt veel te weten dat je niet wist en ondergaat geregeld ‘de historische sensatie’ wanneer een keldergewelf, oorkonde, haarvlecht, spotprent of pamflet met grote lading te voorschijn komt. In de komende aflevering over Oldenbarneveldt zien we een drieluikje waarin diens middeleeuwse voorvader tot Maria bidt. Door de raadpensionaris gebruikt in zijn strijd tegen Maurits. Lijkt me levensgevaarlijk als je door de hardcore-calvinisten beschuldigd wordt van heulen met de roomse vijand. Maar het diende een ander doel: adellijke afkomst aantonen, omdat Maurits hem ook nog eens ongeschiktheid door nederige afkomst verweet. En het betreft inderdaad een zestiende-eeuwse vervalsing. Zoals de strijd tussen stadhouder en pensionaris sowieso grotendeels met fake news werd gevoerd. Niets nieuws onder de zon, verhelderend maar soms iets te nadrukkelijk geïllustreerd met eigentijdse beelden.

Geef mij dan maar Nicolaas Matsier die demonstreert hoe de ter dood veroordeelde grijsaard (leve het Oranjehuis) werd voorzien van nieuws en pamfletten door die in peren te verstoppen. En ook hier dramatisering en voorbereiding daarop: Pierre Bokma en Minne Koole spelen dat ze de gevangene en zijn trouwe knecht Jan Francken zijn. Wel curieus dat de ntr beweert dat de combinatie van documentaire en drama bij ons nog nooit vertoond is. In 1990 won de Samuel Falkland Show van Hans Hylkema over Herman Heijermans de Nipkowschijf als schoolvoorbeeld daarvan. En er volgde meer. Maar die liefde tussen Jacoba en Frank? Ze hebben me overtuigd. Aanbevolen project.


Niek Barendsen (regie/script), Wouke van Scherrenburg (presentatie), De strijd om het Binnenhof, NTR, vrijdags vanaf 8 januari, NPO 2, 22.10 uur. Achtereenvolgens Jacoba van Beieren, Van Oldenbarneveldt, de gebroeders De Witt, Schimmelpenninck, Thorbecke, Troelstra, Fortuyn