Verlichtinglight

Familie van Kaat Mossel

TONEEL

De familie waar we door de tijdmachine van mugmetdegoudentand, de pen van huisauteur Joan Nederhof en haar stuk Verlichtinglight naartoe worden gekatapulteerd bestaat (anno 1781 e.v.) uit drie baronnen Van Zundert tot Bommelding, Balthasar (conservatief en gelovig), Coert (a-politiek levensgenieter) en Geurt (gematigd patriot) en twee bedienden, Caatje (ex-katholiek, radicaal patriot) en Karel (prinsgezind twijfelaar). Een slimme uitsnede van de Republiek der Nederlanden onder leiding van de besluiteloze stadhouder Willem V. De bekendste politieke feiten uit die jaren, die op de achtergrond door de toneeltekst zwerven, zijn een aanvankelijk anoniem gepubliceerd manifest Aan het volk van Nederland!, één lange aanklacht tegen de prinsen van Oranje. En: de reis naar Den Haag in 1787 van de stadhouders-ega-met-de-broek-aan, Wilhelmina van Hohenzollern, om in de residentie een orangistische contrarevolutie te bewerkstelligen. Zij werd door bewapende patriottistische vrijkorpsen bij Schoonhoven tegengehouden en in het nabije Goejanverwellesluis een dag lang gegijzeld. Het onder de knie krijgen van de naam van dat verrekte gat was in mijn lagere schooltijd een erezaak. We begrepen verder weinig van de verhoudingen in het land van het rancuneuze Oranje-janhagel, de geleerde sympathisanten van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsstrijd en de toekomstige patriotten die met de Franse bezetter gemene zaak gingen maken.
Het meest tot mijn verbeelding spraken nog vrijgevochten helden als Kaat Mossel, de Rotterdamse volksvrouw die werd gearresteerd omdat ze drank uitdeelde onder Oranjeklanten, de kachel aanmaakte met alle patriottische hervormingen, en vrijgelaten werd omdat ze de beste advocaat van de Nederlanden had, de dichter Willem Bilderdijk.
Caatje in Verlichtinglight is op z'n minst familie van die Kaat Mossel.
Er zit pit in de tijd van de Hollandse Verlichting (hoe bleekjes die ook is uitgevallen), er is drama en verwarring in overvloed, er zijn politieke lijntjes met het radeloos reddeloze polderland anno 2010. Misschien hebben Nederhof en regisseur Lineke Rijxman te veel in script en voorstelling willen proppen. En mogelijk is het ook mijn humor niet - de mensen om me heen tijdens de reprise-première in De Meervaart in Amsterdam hadden zo te zien een topavond. Het nogal uitgemolken repertoire aan bijdehante grappen en klismagrollen gaat er in als Kaat Mossels jenever in een orangist, mij bereikte het nauwelijks. Het bleef me allemaal te veel hangen in Isings-schoolplaatlummelen-toneel, toewerkend naar de presentatie van een nieuwe politieke beweging in 2010, waarin ‘het woord Verlichting eindelijk smoel krijgt, een fris, zelfverzekerd, tikkeltje agressief smoel’. Het moet vanzelfsprekend wel 'gezellig’ blijven.
De oudste baron Van Zundert tot Bommelding, Balthasar, die in de slotscène bij wijze van spreken in één nacht van kortzichtig conservatief tot gematigd liberaal blijkt te zijn getransformeerd, begint tegen het slot als een wijze mastodont te pleiten voor historisch inzicht. Hij kan met zijn modieuze praatjes van Fier op Holland de bomen in en de wind van voren krijgen. Caat Verdonk is niet van zins die linkse hobby te financieren. Zo sterft een op zichzelf veelbelovend begonnen satire de zachte dood van een klapsigaar. Maar: let op uw saeck, wees verlicht, ga vooral kijken, en oordeel zelf.

Verlichtinglight door het jubilerende (25 jaar!) mugmetdegoudentand speelt in september en oktober nog door het hele land, en eindigt haar tournee met een serie voorstellingen in Theater Bellevue, 19 t/m 30 oktober met op 30 oktober een jubileumfeest