Familielexicon

Lijst van woorden die betrekking hebben op de familie, waarin in-, uit- en afgesleten begrippen worden beschreven en geduid die iedereen zal herkennen die deel uitmaakt van een familie. En doen wij dat niet allemaal?

Familiehotel
Alle remmen gaan los: zowel honden als kinderen worden toegelaten in het op de familie toegesneden hotel. Nee hoor, dat is niet uit commerciële overwegingen, dat is omdat we het zo gezellig vinden, zegt de uitbaatster en geeft de teckel nog een schop.

Familiefilmpjes
Tegenwoordig helaas op video gedraaid, maar de echte familiefilmpjes staan op super8. Meestal gaat de familie dan naar een pretpark en zwaait snel terwijl de dochter met wapperende rok van een kinder-glijbaan af gaat. Vader staat er nooit op. Moeder altijd. Haar haar is typisch jaren-zeventighaar.

Familiefundament: gezellig
Met de hele familie, met z’n allen, een dagje uit, weekendje weg, ganzenborden, oliebollen, vuurwerk, sjoelen, incest, oermetten, keigrillen, darten en natuurlijk: barbecuen! Gezellig! Gezellig! Gezellig!
Het is het leidend principe, het fundament en het belangrijkste doel van de familie: dat het gezellig is. Of wordt, misschien. Toch? Een familie die bijeenkomt zonder dat het gezellig is is geen familie. Uit onder-zoek blijkt dat het woord ‘gezellig’ voor het eerst in de huidige betekenis werd gebruikt door een familie-lid.

Familieprobleem 2: de grappige oom
‘Doe nog eens dat ene met je oren’, zegt tante, en de grappige oom doet iets raars met zijn oren dat hij al jaren doet. Hij is de oom die grappig hoort te zijn en dus altijd grappig probeert te zijn. De oom knip-oogt en laat een scheet. Hij zegt: ‘Mijn vel is te kort.’ Hij doet kiekeboe vanachter de varens en vertelt moppen. ‘Wil je een schuine bak? Een vuilnisemmer op een berghelling.’ Of: ‘Stevie Wonder wordt geïn-terviewd. Vraag: vind je het erg om blind te zijn? Stevie antwoordt: ik ben al lang blij dat ik niet zwart ben.’ Niemand durft er iets van te zeggen.

Familieprobleem 3: vegetariërs
Een beetje familiedag wordt geheel op z’n kop gezet als er vegetariërs bij zijn. ‘Eet je nog steeds geen vlees? Echt helemaal geen vlees? Maar toch wel een biefstuk? En vis? Maar ik heb net bitterballen ge-maakt, die mag je toch wel?’ Vegetariërs in de familie kunnen door hun gewoonten en principes schijn-baar onoverkomelijke problemen veroorzaken voor de vlees etende mede-leden die in paniek raken bij de gedachte dat een stuk dood dier niet bij de maaltijd mag horen. ‘Ben je nog steeds vegetariër?’ ‘Ook geen kip?’ Oma doet haar best en maakt voor de vegetarische familieleden een gerecht klaar waarin de karbonade in minuscule stukjes is gesneden: dan merk je er niks van.Terwijl de anderen zich te goed doen aan ossenworst en huzarensalade krijgen de vegetarische familieleden sloffe kaasvlinders (uiter-ste houdbaarheidsdatum oktober 2006) en beschuit met boter.‘Maar je draagt wél leren schoenen, toch.’

Familieoverleg
‘Wat doen we met oma met de Kerst?’ Die vraag is over het algemeen de aanleiding voor familieoverleg, waarbij de inmiddels volwassen en zelfstandig geworden kinderen proberen een ander familielid op te zadelen met de komst en het langdurige verblijf van oma tijdens de feestdagen. ‘Doe het nou maar, mis-schien zie je haar nooit meer. Het kan haar laatste Kerst zijn.’

Medium groene schaap1

Familiegraf
Overdreven uiting van verwantschap: wie tot na de dood de knusheid van het familieleven wil voortzet-ten, en daar zelfs een kostbare plek op de begraafplaats voor aanschaft, zou voor straf helemaal alleen in een heel klein urntje terecht moeten komen. De dood is vaak de enige mogelijkheid om te ontsnappen aan de familie. Dan wil je toch niet samen met die grappige oom in een tombe worden gelegd?

Familiesport
Met name sjoelen en bowlen scoren hoog. Liefst bezigheden waarbij driekwart van de deelnemers ste-vig kan innemen terwijl het andere kwart speelt. Bij sjoelen hoort joelen, bij bowlen hoort jawohlen: uitin-gen van familievreugd. Na het inleveren van de gehuurde schoenen is iedereen weer dikke vrienden, ook al kon oom Harry niet tegen zijn verlies. Na afloop volgt vaak een familie-etentje (zie aldaar).

Familiehoofd
De vader is het hoofd van de familie. Als een zwager dan zegt: ‘En de vrouw is het nekje’, wordt Cisca Dresselhuys boos. Toch is het zo. Het hoofd knikt, of schudt, dankzij het nekje. Vader doet wat moeder zegt. Of, zoals een wijze jongeman het ooit uitdrukte: ‘Max Factor rules the world’. Vrouwen winnen al-tijd, mannen hobbelen er achteraan, soms in de illusie dat ze iets voorstellen. Maar dat stellen ze niet.

Familie-etentje
Iets anders dan een familiediner, dat veel formeler is en met name plaatsvindt op hoogtijdagen. Het etentje kan spontaan (een kernwoord in de familie-beleving) worden belegd, bijvoorbeeld na een mid-dagje sjoelen of rummikubben. Vanwege het informele karakter worden de spanningen die binnen de clan heersen niet op de spits gedreven en blijft het te allen tijde gezellig.
Het etentje biedt ruimte voor borrelpraat. De altijd grappige oom schiet dan al snel door en biecht hui-lend op dat hij al jaren verliefd is op Rita Verdonk. Al snel volgen andere bekentenissen. Een tante houdt toch van vrouwen. Neef Rupert draagt gekleurde lenzen. Mariska (van Marianne) heeft haar rijbewijs illegaal verkregen. Het buitenechtelijke kind van de iets minder grappige oom komt te laat om indruk te maken, omdat dan de tweede fles dessertwijn al is uitgeschonken

Familiewapen
Van grootvader op vader op zoon doorgegeven symbool van de dynastie, dat naar de buitenwereld toe de karakteristieke kracht en standvastigheid van de familie uitstraalt. Zoals de ploertendoder, de boks-beugel, de kris en de stiletto.

Familiemens
Ook wel familiedier. Of, zoals de grappige oom tijdens het steengrillen met glimmende ogen, vette kin en een gelukzalige zucht zegt: ‘Ik ben echt een familiemannetje.’

Familietherapie
Vaak de laatste mogelijkheid om gescheurde banden tussen de diverse familieleden te plakken. Voor veel mensen bovendien een kans om eindelijk te zeggen wat ze nu écht vinden van de grappige oom en die rottige super8-filmpjes van oom Rupert, en van het feit dat zij vaker dan anderen oma met Kerst in huis kregen. Knarsetandend kunnen ze duidelijk maken dat ze gdvrdmm NIET altijd het zonnetje in huis, NIET haantje de voorste, en NIET de jongste maar de lastigste zijn.

Familie-arrangement
Met name rond de feestdagen geserveerde traktatie op het gebied van fondue, gourmet of steengrill, bij uitstek vormen van familie-eten. Ook het oermetten is al gesignaleerd: een kruising tussen steengrillen en gourmetten met een prehistorisch tintje, waarbij de familieleden hun lappen vlees proberen gaar te krijgen op een verwarmde kei. Maar gezellig is het meestal wel, wat veel goed maakt.

Familiekwaal
Dat heb ik ook. Maar dan erger. Heb jij dan dat als je hier zo je vinger in zet en dan zestig graden draait, nee zestig, dat je dan achter je oor kunt voelen dat er iets niet pluis is met je buis van Pythagoras? Ja, heb jij dat ook? Maar vast niet zo erg als ik. Ik lig nachten wakker.Dat heb je van oma. O ja? Ja, dat had oma ook, dat als ze haar vinger hier zette en zestig graden draaide, dat ze voelde dat er iets niet pluis was met haar buis van Archimedes.

Familieauto
Ruime en comfortabele auto, vaak voorzien van draagbare amusementsapparatuur om de kinderen ach-terin zoet te houden. Op zondag zijn de snelwegen vanaf twaalf uur vergeven van deze auto’s, waarin dan familieleden op bezoek gaan bij andere familieleden, vrijwillig of pseudo-vrijwillig. ‘Leuk hè jongens, dat we oom Rupert weer gaan zien!’