Film

Fantastische wereld

Film: Howl’s Moving Castle van Hayao Miyazaki

De meester van de anime in Japan, Hayao Miyazaki (1941), is in Amerika een godheid geworden. In het land van Walt Disney, Looney Tunes en de toch behoorlijk plas tic Pixar-films is de nieuwste Miyazaki, het retro-futuristische sprookje Howl’s Moving Castle, overladen met superlatieven. Kenneth Turan schrijft in de Los Angeles Times dat Miyazaki nu een van de beste makers van animatiefilms is die ooit heeft geleefd. Het zien van zijn nieuwste film, zegt Turan, doet denken aan Italianen die voor het eerst een Verdi-opera hoorden, of aan Engelse lezers die de romans van Dickens in feuilletonvorm lazen. Nu hebben wij de gelegenheid Miyazaki «puur» te ervaren. En toekomstige generaties zullen hier jaloers op zijn.

Turan overdrijft niet. Howl’s Moving Castle is geen film in de traditionele zin van het woord. Hij oogt uniek; hij is meer een hallucinatie in de vorm van een bewegend schilderij. Hiermee bereikt de kunst van Miyazaki, die met Spirited Away een paar jaar geleden de Oscar voor beste buitenlandse film won, een nieuw hoogtepunt. Het detail in dit werk is uitzonderlijk: ieder lijntje in het gezicht van een oud vrouwtje of iedere barst in de muren van Howls bewegende kasteel, elk veertje in zijn gemuteerde lich aam, draagt bij tot het realisme van de fantastische wereld van Miyazaki en zijn sprookjesachtige wezens.

Miyazaki houdt van Disney, en dat is te zien. Wanneer het mooie meisje Sophie in een Jules Verne-achtige stad door de heks van het Woestland wordt vervloekt, verandert zij in een oud vrouwtje. Zij lijkt in alles op het vrouwtje/de heks in Disneys Sneeuwwitje. Haar verandering is pijnlijk, want zij is verliefd geworden op de mysterieuze tovenaar Howl, die woont in het bewegende kasteel samen met het bijdehandje Marker en een wezen dat bestaat uit vuur, Calcifer geheten. Als superwezen is Howl verwikkeld in een strijd tegen een boosaardige monarch die verantwoordelijk is voor de constante staat van oorlog waarin de wereld is gedompeld. De oorlogsscènes zijn afschuwelijk mooi. Reusachtige, onmogelijke ruimteschepen die geen bommen gooien, maar die vanuit de lucht roofvogels op de mensheid neerschieten, doorklieven de lucht. Om hiertegen te vechten, verandert Howl zelf in een roofvogel. Maar, gevaar: wanneer hij te lang de gedaante van het oorlogsdier zou aannemen, bestaat de mogelijkheid dat hij nooit meer zijn oorspronkelijke vorm zal terugkrijgen. Hij zal zijn menselijkheid dan voor altijd kwijt zijn.

Transfiguratie, heksen, tovenaars, boze koninginnen, banvloeken – behalve Disney bevat Miyazaki’s werelden flinke doses Gebroeders Grimm en Lewis Carroll. Maar anders dan bij gewone sprookjes gaat het bij hem niet om het verhaal. Zijn werk is in die zin typisch manga en anime. Je tuimelt werkelijk van de ene climax in de andere. Verhaallogica doet er niet toe. Toch gaat het allemaal ergens over. Howl’s Moving Castle draagt net als veel anime het merk van het Japanse oorlogsverleden. Het is onmogelijk naar deze film te kijken, naar de spectaculaire beelden van hele steden die worden weggevaagd door vuurballen uit de lucht, zonder na te denken over de bommen op Hiroshima en Nagasaki, nu zestig jaar geleden. De onderhuidse aanwezigheid van deze apocalyptische daad in de kunst van Miyazaki geeft zijn werk een melancholieke sfeer. Zijn personages hunkeren naar onschuld, naar de ge borgenheid van menselijke re la ties. Het «gezin» is uiteindelijk compleet: Howl en Sophie als va der en moeder, het jongetje Marker als zoontje en oma als de heks van het Woestland. Ook al is de oorlog voorbij, de tovenaar heeft ervoor gezorgd dat zijn kas teel weer hersteld is. De verbeelding heerst. Nu varen zij door de blauwe lucht, ver weg van de aarde en de mensheid.

Te zien vanaf 18 augustus