2 februari 1947 – 25 juni 2009

Farrah Fawcett

Ver voor Paris Hilton en Madonna was het Charlie’s Angel Farrah Fawcett die over de hele wereld de Amerikaanse seksualiteit belichaamde. Die status werkte later in haar nadeel.

IN 1948 VERTROK Sayid Qutb, de geestelijk vader van de moderne jihad, vanuit Caïro naar New York. In zijn culturele voorkeur was Qutb westers georiënteerd. Hij hield van Hollywoodfilms, klassieke muziek, hij las Byron, Shelley en vooral Victor Hugo. Wel gruwde hij van de steun die Amerika aan de nieuwe joodse staat Israël verleende en maakte hij zich zorgen over de oprukkende dominantie van de westerse cultuur – hij vroeg zich af of hij zijn eer als moslim in de Verenigde Staten kon bewaren. Maar nog op de boottocht ging het mis: ’s avonds laat werd op zijn deur geklopt. Qutb deed open en in de deuropening stond een jonge vrouw, ‘slank en lang en halfnaakt’, die vroeg of ze bij hem mocht slapen.
‘Ik heb maar één bed’, antwoordde Qutb.
‘Er passen best twee mensen in een éénpersoonsbed’, zei ze.
Het verhaal heeft een hoog Woody Allen-gehalte (een gefrustreerd, kalend, bebrild mannetje dat de vrouwen van zich af moet slaan), maar Qutb refereerde er in zijn memoires vaak aan. Hij gooide verbouwereerd de deur dicht in het gezicht van de vrouw. Voor hem was het de eerste kennismaking met de losse zeden van de westerse cultuur, en het startpunt van een levenslange haat.
Het zijn altijd zo ongeveer dezelfde dingen waar anti-amerikanisten over klagen. Elke Amerika-hater kent wel een moment waarop de VS, door de omnipresentie van Hollywood of door de massaproductie van de grote bedrijven, hem hun normen en waarden inwrijven. Bush deed dat de laatste jaren met zijn rechthoekige, conservatieve denken. Maar er lijkt ook altijd een ster te zijn, een celebrity – Amerika’s grootste exportproduct – die onbewust alle zeden uitstraalt waar Amerika-bashers zich aan ergeren. Een persoon die garant staat voor het makkelijke massaproduct dat vanuit Hollywood de wereld in wordt geschoten, of de wereld het nu leuk vindt of niet. Op dit moment is het Paris Hilton, die permanent haar seksdrive aan de wereld toont, zowel in uitgelekte homevideo’s als in de skimpy outfits waarmee ze dagelijks de kranten haalt – ook in Qutbs Egypte.
Voor Paris was Pamela het visitekaartje van de Amerikaanse seksualiteit; een kindvrouwtje dat zichzelf in eerste instantie zo onschuldig mogelijk presenteerde, girl next door, maar wel gewapend met twee siliconen kanonnen. Daarvoor was het Cindy Crawford, die met haar onaantastbaarheid, haar vlekkeloze schoonheid – zelfs die tache de beauté was bedacht – bijna een klassenbewustzijn opriep, tussen de happy few die in haar buurt konden verkeren en de rest van de wereld die nooit zoiets in levende lijve zouden zien. Daar weer voor was het de agressievere, vrijgevochten seksualiteit van Madonna, of Deborah Harry.
Deze week kon Steve Coll, onderzoeksjournalist bij The New Yorker, bevestigen dat net als Qutb ook Osama bin Laden een keer in de VS is geweest: in 1979 bezocht Bin Laden Indiana voor zaken. Hij was toen 22 en nog niet de extremist die hij later werd. Bin Laden kende Qutbs werk van binnen en buiten en volgde later colleges bij diens broer. Gewillige vrouwen zoals Qutb had ontmoet, maakte hij niet mee; hij reisde met zijn gezin, al kwam hij op de terugweg in aanraking met de Amerikaanse kijk op de vrouw. Bin Ladens eerste vrouw, Najwa, zat op de vluchthaven van Indianapolis te wachten, in een zwarte abaya, een gewaad, en met hijab, een gezichtssluier, en de Amerikanen wisten niet wat ze zagen. Een man kwam zelfs naar de Bin Ladens toe, ging voor ze staan en nam een foto. Na afloop moesten Osama en zijn vrouw erom lachen. Gekke Amerikanen, die zijn niets gewend.
Wie vertegenwoordigde toen de Amerikaanse seksuele moraal? Het is niet duidelijk wat Bin Laden in de VS allemaal heeft bezocht, maar mocht hij een garage hebben bezocht, of een jongenskamer, een bouwvakkerskantine, een honkbalkleedkamer of een studentenhuis, dan zou hij haar hoogstwaarschijnlijk hebben gezien: Farrah Fawcett. Twee jaar daarvoor was er een foto van haar op posterformaat gedrukt. De actrice zat leunend op haar arm, met één been opgetrokken, in een rood ééndelig badpak waar, het moet gezegd, in ieder geval de linkertepel doorheen priemde. Haar blonde haar golfde en krulde wellustig om haar hoofd en ze keek de camera in met een volle, hagelwitte lach. Miljoenen van die posters gingen over de toonbank.
Zou Bin Laden, ergens op een muur of in een krant in een kiosk, Fawcett hebben gezien? Het kan bijna niet anders. Zou hij net zo geshockeerd zijn geweest als Qutb? Fawcett was in die jaren op haar hoogtepunt. Ze speelde in een van de populairste tv-series (Charlie’s Angels) en was getrouwd met een van de grootste tv-sterren (Lee Majors, de Man van Zes Miljoen). De kranten kwamen inkt te kort om over haar te schrijven.
Die status als belichaming van de Amerikaanse seksualiteit wordt niet vergeten en wordt je niet vergeven. Niet door de Amerika-haters en niet door je oude fans die je ooit op je hoogtepunt meemaakten en je niet anders willen zien dan als de lachende deerne in rood badpak. Het was de tragiek van Fawcett: na haar periode als Charlie’s Angel probeerde ze aan de bak te komen met serieuzere rollen, maar daar zaten casting directors niet op te wachten. Ze sprokkelde vooral rollen bij elkaar in larmoyante tv-drama’s over huiselijk geweld – uitzendingen die vaak werden gevolgd door een overheidsnummer waar slachtoffers om hulp konden vragen. Die rollen speelde ze helemaal niet onaardig, ze werd genomineerd voor Emmy’s en Golden Globes, maar haar comeback in het publieke zicht was begin jaren negentig, toen ze naakt poseerde in de Playboy.
Vorige week stierf Farrah Fawcett aan kanker. Zou Bin Laden ooit nog, in zijn hart der harten, aan haar gedacht hebben?